ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için hem diplomatik hem askeri seçenekler konusunda artan baskıyla karşı karşıya.
YDH - ABD Başkanı Donald Trump, Ortadoğu'nun kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için harekete geçmesi yönünde farklı cephelerden artan baskıyla karşı karşıya.
Süreç, Amerikalıların "Anma Günü" tatiline yaklaşık son dört yılın en yüksek akaryakıt fiyatlarıyla girmesi nedeniyle iç siyasi baskıyı da derinleştiriyor.
Eurasia Group'un İran uzmanı Gregory Brew, İran'ın iki taraf arasındaki arabulucular konumundaki Katarlı ve Pakistanlı yetkililerin baskısıyla anlaşmaya yöneldiğini söyledi.
Brew, benzer baskının Trump üzerinde de oluştuğunu, başkanın düşen onay oranları ve yükselen enflasyonla karşı karşıya bulunduğunu belirtti.
Brew, The Hill gazetesine yaptığı açıklamada, "Anketler açık biçimde kötü görünüyor. Enerji fiyatları bu hafta yükseldi. Hem hisse senetleri hem tahvillerde piyasanın mevcut durumdan olumsuz etkilenmeye başladığını gördük" dedi.
Aynı uzman, son iki gündür diplomasiden gelen haberlerin piyasalarda toparlanmayı desteklediğini ancak bunun tarafların anlaşmaya varacağı beklentisine dayandığını söyledi.
Brew, "Son iki gündeki diplomasi haberleri piyasaların toparlanmasına yardımcı oldu. Ancak bütün tablo, iki tarafın aynı zamanda bir anlaşmaya ulaşacağı varsayımına dayanıyor" ifadelerini kullandı.
Trump'ın hafta sonunda oğlunun düğününe katılmak yerine Washington'da kalma kararı, İran konusunda önemli bir kararın yaklaşmış olabileceğine ilişkin değerlendirmeleri artırdı.
Brew, Trump ile İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu arasında basına yansıyan tartışmalı telefon görüşmesinin ardından Washington ile Tahran arasında "yoğun" diplomatik hareketlilik yaşandığını aktardı.
Uzman isim, "Dün de iki tarafın anlaşmaya yakın olduğu bilgisi bana ulaştı ancak son aşamaya gelemediler. Bugün ise çabalarını sürdürdükleri görülüyor" dedi.
Trump hafta başında İran'a karşı askeri harekat tehdidinde bulunmuş, ardından diplomasiye alan açarak geri adım atmıştı. Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Asım Munir cuma günü Tahran'daydı. Katarlı müzakere heyetinin de hafta sonunda İran'a gitmesinin beklendiği bildirildi. Bu gelişmeler, Tahran üzerindeki anlaşma baskısının arttığına işaret ediyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da cuma sabahı yaptığı açıklamada diplomatik ilerleme ihtimaline işaret etti. Rubio, Trump yönetiminin Ortadoğu'daki çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan barış anlaşmasına ilişkin son şartlarına Tahran'ın vereceği yanıtı beklediğini söyledi.
Hem ulusal güvenlik danışmanı hem dışişleri bakanı görevini yürüten Rubio, gazetecilere yaptığı açıklamada, "Devam eden görüşmelerden gelecek haberi bekliyoruz. Bir miktar ilerleme sağlandı. Bunu abartmak istemiyorum ama bir miktar hareketlilik oldu ve bu olumlu" dedi.
Bununla birlikte Axios, müzakerelerin sonuçsuz kalması halinde Trump'ın yeni hava saldırılarını ciddi biçimde değerlendirdiğini aktardı.
Habere göre Trump cuma sabahı Savaş Bakanı Pete Hegseth ile CIA Direktörü John Ratcliffe'in de katıldığı üst düzey ulusal güvenlik toplantısı düzenledi.
Başkan Yardımcısı JD Vance ve Beyaz Saray Özel Kalem Müdürü Susie Wiles da toplantıda yer aldı. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine'in Deniz Harp Okulu mezuniyet töreninde bulunduğu, Rubio'nun ise Avrupa'da olduğu belirtildi.
Brew, "Eğer önümüzdeki birkaç gün içinde anlaşmayı sonuçlandıramazlarsa ABD'nin mevcut durumu askeri güç kullanarak değiştirmeye çalışması giderek daha olası hale geliyor. Şu anda tablo adeta yazı tura gibi" değerlendirmesinde bulundu.
"Wicker askeri müdahale çağrısını büyüttü"
Kongre'deki İran karşıtı bazı Cumhuriyetçiler de Trump'a İran'a yönelik saldırıları yeniden başlatması çağrısı yapıyor.
Senato Silahlı Hizmetler Komisyonu Başkanı Cumhuriyetçi Senatör Roger Wicker, mevcut dönemin Trump'ın siyasi mirasını "tanımlayacağını" söyledi.
Wicker, Trump'ın Tahran ile "üzerine yazıldığı kağıda değmeyecek" bir anlaşmaya yönelmesinin "yanlış yönlendirme" sonucu olduğunu ifade etti.
Wicker yayımladığı açıklamada, "Başkomutanımız, Amerika'nın yetkin silahlı kuvvetlerinin İran'ın konvansiyonel askeri kapasitesini tamamen ortadan kaldırmasına ve boğazı yeniden açmasına izin vermeli" dedi.
Cumhuriyetçi senatör açıklamasında ayrıca, "İran'ın İslamcı rejimiyle anlaşma arayışını sürdürmek zayıflık algısı yaratma riski taşıyor. Başladığımız işi tamamlamalıyız. Artık harekete geçme zamanı geldi" ifadelerini kullandı.
Rubio ve diğer üst düzey ABD yetkilileri ise İran'ın nükleer silaha sahip olamayacağını ve Tahran'ın dünya petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması gerektiğini yineledi.
İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereleri ve elindeki 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun geleceğini görüşmelerin ikinci aşamasına bırakmak istediği belirtildi.
ABD'nin önerisinin, tarafların çatışmayı sona erdirecek mutabakat zaptını imzalamasını ve ardından "nihai anlaşma" için 30 gün veya daha uzun süreli yeni müzakere dönemi oluşturulmasını içerdiği aktarıldı.
Bu süreçte Washington yönetiminin yaptırımları gevşetmesi ve İran çevresindeki askerlerini geri çekmesi planlanıyor. Buna karşılık Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını hafifletmesi öngörülüyor.
Eski CNN muhabiri gazeteci Alex Marquardt'ın cuma günü aktardığına göre anlaşma, İsrail'in Lübnan'da Hizbullah'a karşı yürüttüğü saldırıları sonlandırmasını ve İran için ekonomik yeniden yapılanma fonu kurulmasını da içeriyor.
American Enterprise Institute'ta Dış ve Savunma Politikaları Çalışmaları alanında kıdemli araştırmacı olan Danielle Pletka, Trump'la düzenli temas kuran kişilerin bile başkanın İran konusunda saldırı mı yoksa anlaşma mı istediğini bilmediğini söyledi.
The Hill'e konuşan Pletka, "Bence ideal olarak askeri harekatın yeniden başlamasını istemiyor. Ancak İranlılar oyun oynuyor; bir ilerleme sinyali veriyorlar, ardından ilerleme olmadığını söylüyorlar. Bu nedenle Trump yapar mı yapmaz mı, taraflar anlaşır mı anlaşmaz mı sorusuna ilişkin kesin bir yanıt bulunduğunu düşünmüyorum" dedi.
Pletka, "Tam anlamıyla kara kutu" ifadesini kullandı.
