WSJ: İran, ABD’nin Körfez’deki hakimiyetini sona erdiriyor

YDH- İran, ABD donanmasına ait savaş gemilerini su yolunun dışında bırakacak şekilde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayacak bir anlaşma için girişimlerini sürdürüyor.

Wall Street Journal’ın (WSJ) haberine göre bu durum, Washington’un bölgede yarım asrı aşkın süredir sürdürdüğü askeri varlığa ciddi bir meydan okuma anlamına geliyor.

Washington, arabuluculara Hürmüz’den geçen gemilere İran tarafından herhangi bir kısıtlama getirilmesini veya ücret uygulanmasını kabul etmeyeceğini bildirdi. Bu konu, nihai anlaşmanın sağlanmasını engelleyen anlaşmazlık noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Savaşın yol açtığı ağır bedellere rağmen İran yönetimi, onlarca yıldır sürdürdüğü bir hedef olan ABD güçlerinin Fars Körfezi’nden çekilmesi konusunda ısrar ediyor.

WSJ, eski bir üst düzey ABD istihbarat yetkilisine dayandırdığı haberinde, görüşmelerin nasıl sonuçlanacağından bağımsız olarak ortaya çıkacak tablonun İran’ın boğaz üzerinde fiili kontrolünü önemli ölçüde artırmasının muhtemel olduğunu belirtti.

Taslak yasa İran’ın şartlarını ortaya koyuyor

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin değerlendirmesinde bulunan yasa taslağının İsrail gemileri ile İran’ın bölgesel müttefiklerine karşı yürütülen eylemlerle bağlantılı gemi veya yüklerin boğazdan geçişini yasaklayacağı bildirildi.

İran’a zarar vermekten sorumlu ülkelerin, geçiş izni verilmeden önce tazminat ödemesi gerekecek. Su yolundaki seyrüsefer ise İran hükümeti ve ordusunun yetkisi altında olacak.

Arabulucular söz konusu özel hükümlerin Umman’ın arabuluculuğunda hazırlanan mevcut taslakta yer almadığını söylediği.

ABD’li bir yetkili cuma günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler konusunda İran ve Umman’ın anlaşmaya yaklaştığını, ilerleme sağlandığını ve kısa süre içinde bir anlaşma beklediklerini söyledi.

Yetkili, “Umman ve İran arasında boğaz konusunda ilerleme var ve yakında bir anlaşma bekliyoruz” dedi.

Yetkili ayrıca, Hürmüz Boğazı üzerinden ticari gemi geçişlerinin herhangi bir engel olmadan yeniden başlamasını sağlayacak anlaşmanın açıklanmasının ardından ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracağını belirtti.

Analistler İran’ın fiili kontrolüne dikkat çekiyor

WSJ, anlaşmanın hukuki şartlarının nasıl belirleneceğinden bağımsız olarak İran’ın boğaz üzerinde halihazırda fiili kontrol sahibi olduğunu belirten analistlerin görüşlerine yer verdi.

Defense Priorities’den Rosemary Kelanic, Washington’un kullanılabilir askeri güç açısından Fars Körfezi’nden fiilen çıkarıldığını, ticari gemi sahiplerinin ise Tahran’dan güvence almadan boğazdan geçmek konusunda hâlâ isteksiz olduğunu söyledi.

İran savaşın başlarında Fars Körfezi Boğaz İdaresi’ni kurduğu ve gemi sahiplerinin bu kurum üzerinden kayıt yaptırmasını ve sigorta ücretlerini ödemesini zorunlu kıldığı. Washington ise bu kuruma bağlı faaliyet gösteren gemi sahiplerini yaptırımlarla tehdit ederek karşılık verdi.

Washington’un Körfez’deki askeri varlığı, 1971’de Bahreyn’deki eski bir İngiliz üssünün kontrolünü devralmasıyla başlayan süreçte genişledi ve Kuveyt, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki üslerde yaklaşık 30 bin askere ulaştı.

İran’ın savaş sırasında bu üslere düzenlediği saldırılar Pentagon’u yeniden konuşlanmaya ve Körfez dışındaki tesislere daha fazla dayanmasına zorladı. Tahran bu değişimi, füze ve nükleer programlarıyla benzer şekilde kalıcı bir stratejik kazanım olarak değerlendiriyor.

Körfez ülkelerinin yeni bir tırmanmadan çekinerek Kızıldeniz ve Umman Körfezi’ne uzanan alternatif boru hattı güzergâhlarını bir önlem olarak değerlendiriyor, ancak bölge yetkilileri kalıcı bir barış anlaşması olmadan bu alternatiflerin herhangi bir güvence sağlamadığını kabul ediyor.