Küresel arz şoku ABD'de dizel fiyatlarını rekor seviyelere yaklaştırdı

YDH - Dizel fiyatlarındaki sert yükseliş ABD sanayisine ağır bir darbe indirirken ülke genelindeki şirketler ve tüketiciler için maliyetleri artırıyor.

Bu tablo, Kongre'de kontrolün belirleneceği kasım ayı ara seçimleri yaklaşırken artan siyasi ve mali baskılarla aynı döneme denk geliyor.

Akaryakıt istasyonlarında dizelin galon fiyatı 5,47 dolara ulaşarak tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 5,82 dolara yaklaştı.

Geçtiğimiz ay fiyatlarda yüzde 8 artış kaydedilirken, "rafineri marjı" (crack spread) ise arz şokunun ulaştığı boyutu yansıtan rekor seviyelere çıktı.

Fiyatlardaki bu yukarı yönlü seyir, kamyon şoförleri ve çiftçilerin maliyetlerine doğrudan yansıdı.

Söz konusu artışın enflasyonu yeniden alevlendirmesi, halihazırda mali sıkıntı yaşayan ABD'li tüketiciler üzerindeki baskıyı artırması, ABD devlet tahvillerinde yoğun satışlara yol açması ve borçlanma maliyetlerini tırmandırması bekleniyor.

Bu baskılar, kasım ayındaki ara seçimler öncesinde seçmenlerin artan hoşnutsuzluğuyla birlikte Donald Trump'ın karşı karşıya olduğu siyasi çalkantıları derinleştirme tehdidi barındırıyor.

Financial Times tarafından yapılan bir anket, seçmenlerin çoğunluğunun Trump'ın başkanlığı döneminde kendi durumlarının daha da kötüleştiğini düşündüğünü gösteriyor.

Küresel tedarik zincirindeki aksamalar devam ediyor

Dizel fiyatları, ABD'nin İran'a yönelik savaşının başlaması ve Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin kısıtlanmasının yanı sıra Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla Rus rafinerilerine düzenlediği saldırıların yol açtığı tedarik açığı ve Moskova'nın ihracatı kısmasıyla birlikte ciddi bir yükseliş kaydetti.

ABD'deki petrol rafinerileri tam kapasite çalışarak bu açığı kapatmaya çalışsa da analistler, azalan stoklar nedeniyle bu durumun sürdürülebilir olmadığını değerlendiriyor.

Energy Aspects şirketinden Robert Campbell, "Ortadoğu ve Rusya'da muazzam bir rafineri kapasitesinin devre dışı kalması ve Çin'in ihracatını azaltması, ABD'yi son tedarikçi konumuna getirdi" dedi.

Dizel üretiminin zirve noktasına yaklaşmasıyla birlikte uzmanlar, savaş, bakım çalışmaları veya kasırgalardan kaynaklanabilecek ilave aksaklıkların fiyatları çok daha yukarı çekebileceği uyarısında bulundu.

ClearView Energy Partners şirketinden Kevin Book, "Rafineri sistemi tam kapasiteyle çalıştığında her ürün kritik önem kazanır ve yaşanacak herhangi bir kesinti arzı çok sert biçimde daraltır" değerlendirmesini yaptı.

Gulf Oil Baş Enerji Danışmanı Tom Kloza ise yalnızca bir fırtına tehdidinin dahi krizi ikiye katlayabileceğini belirterek fiyatların galon başına 5 ila 7 dolar seviyelerine çıkma ihtimali bulunduğunu dile getirdi.

Üretim sektörleri ve tüketiciler üzerindeki baskı artıyor

Dizel, ABD ham petrolüne kıyasla varil başına yaklaşık 100 dolarlık bir primle işlem görürken, rafineri marjları ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırısından bu yana iki kattan fazla arttı; müzakerelerin durmasıyla birlikte bu ay yüzde 20'nin üzerinde yükseliş kaydetti.

Bu yüksek seviyeler, tüketimi kısma imkanı bulunmayan şirketler üzerindeki baskıyı artırdı.

Dizel, sanayi ve tarım ekonomisinin can damarı niteliğini taşıyor. Kriz; hanelerin ısınma yakıtı almaya hazırlandığı, mağazaların tatil dönemi için stok yaptığı ve çiftçilerin hasada hazırlandığı hassas bir dönemde yaşanıyor.

Ulusal Siyah Çiftçiler Birliği Başkanı John Boyd, tarım ekipmanlarını doldurmanın getirdiği yüksek maliyetler ve buna eklenen gübre fiyatlarındaki artış nedeniyle bu hızlı yükselişin çiftçileri mülklerini kaybetme eşiğine getirdiğini vurguladı.

Beyaz Saray stratejik rezervlerden rekor düzeyde kullanım yaparak ve İran ile Rusya'dan yapılan ham petrol sevkiyatlarına yönelik yaptırımları kaldırarak krizi hafifletmeye dönük adımlar attı.

Bir Beyaz Saray yetkilisi bu seçeneğin şu anda masada olmadığını belirtse de analistler, yönetimin seçimler yaklaşırken ihracatı kısıtlamak gibi daha sert tedbirlere başvurabileceğini değerlendiriyor.