İsrail Güney Lübnan'da yeni işgal modeli kuruyor

YDH- El-Meyadin'de yayımlanan analizde, İsrail'in eylül ayı başında Ali Tahir Tepesi üzerinde “operasyonel kontrol” kurduğunu açıklamasının, Lübnan'ın güneyinde şekillenmeye başlayan yeni işgal modelinin yalnızca bir parçası olduğu belirtildi.

Yaklaşık 600 metre yüksekliğindeki ve sınırdan 15 kilometre uzaklıktaki tepe bölgeye hakim konumuyla güneydeki mevzileri İklim Tuffah bölgesine bağlıyor.

İsrail ordusu, tepenin altındaki tünel ağını Hizbullah direnişçilerinden “temizlediğini” iddia etti. Lübnan direnişinden ise henüz bu konuda herhangi bir açıklama yapılmadı.

Lübnanlı bir askeri yetkili, İsrail güçlerinin tünellerin güney girişlerini kontrol ettiğini ve kuzey girişlerini insansız hava araçlarıyla gözetlediğini belirtirken, İsrail birliklerinin tünel ağı içerisinde ne kadar ilerlediğinin henüz bilinmediğini söyledi.

Aynı zamanda İsrail saldırıları “kara işgal bölgesinin” ötesine yayıldı. İsrail ordusu Nebatiye Fevka'daki Gandur Hastanesi'ni yıkarken Maliye Bakanlığı binası ile çeşitli tesis ve sivil evleri de vurdu.

İsrail, hastanenin Hizbullah tarafından komuta merkezi olarak kullanıldığını öne sürdü. Ancak bu iddiaya ilişkin herhangi bir kanıt sunulmaması, İsrail'e yalnızca kendi iddialarına dayanarak sivil altyapıyı hedef alma serbestisi tanıyor.

Nebatiye'ye bağlı Kefer Rumman'da ise bugün, 7 Eylül sabahı düzenlenen İsrail saldırısında ikisi çocuk, ikisi sağlık görevlisi olmak üzere 11 kişi hayatını kaybetti.

İsrail işgali daraltıyor mu, yeniden mi şekillendiriyor?

Bu gelişmeler yaşanırken İsrail'in, halen işgal altında tuttuğu bölgeyi üç ila dört kilometre derinliğinde bir şeride çekmeyi değerlendirdiği bildirildi.

İsrail devlet televizyonu Kan 11'in güvenlik yetkililerine dayandırdığı haberine göre söz konusu şerit, “Gri Hat” olarak adlandırılan hattı takip edecek ve burada yeni bir askeri altyapı kurulacak.

Proje henüz siyasi onay almış değil. Ancak tartışma, İsrail'in ne kadar geri çekileceğinden daha temel bir soruyu yeniden gündeme getiriyor: İsrail Lübnan'ın güneyinden çekiliyor mu, yoksa işgalini yeniden mi biçimlendiriyor?

Son dönemde “Gri Hat”ın gündeme gelmesiyle Lübnan'ın güneyinde hukuki ve askeri statüleri birbirinden tamamen farklı üç hat ortaya çıkmış durumda.

Bunlardan ilki, Birleşmiş Milletlerin İsrail'in Lübnan'dan çekildiğini doğrulamak amacıyla 2000 yılında belirlediği Mavi Hat. Mavi Hat nihai uluslararası sınır olmamakla birlikte Lübnan ile İsrail arasındaki fiili BM referansını oluşturuyor.

İkinci hat ise İsrail ordusunun mevcut savaş sırasında oluşturduğu Sarı Hat. İsrail ordusu nisan ayında yaklaşık 20 yeni askeri mevzinin bulunduğu ve derinliği yer yer 10 kilometreye ulaşan bir “güvenlik bölgesi” haritası yayımladı.

Bu hat, İsrail'in “güvenlik sınırlarının”, askerlerinin ulaşabildiği noktaya kadar genişlediği yönündeki yeni güvenlik anlayışının bir parçasını oluşturuyor.

İsrail hükümeti bu modelin daha açık bir örneğini Gazze Şeridi'nde ortaya koydu. Buradaki hat halen genişletilirken Filistinli aileler bölgeden çıkarılıyor ve buldozerlerle gerçekleştirilen yıkım faaliyetlerinin ardından geride büyük ölçüde boşaltılmış alanlar bırakılıyor.

Üçüncü hat olan Gri Hat ise henüz resmi bir sınır değil. Bu hat, mevcut işgal bölgesinin derinliğini azaltmaya yönelik İsrail projesi niteliğinde.

Daha küçük işgal, daha geniş kontrol

Ancak işgal edilen alanın küçülmesi, İsrail'in güç ve kontrol alanının da aynı ölçüde küçülmesi anlamına gelmiyor.

Ali Tahir gibi hakim tepelerin kontrol altında tutulması; tahkim edilmiş askeri mevziler, insansız hava araçları, keşif sistemleri ve İsrail'in hava üstünlüğüyle birlikte değerlendirildiğinde, Tel Aviv'e daha küçük bir kara şeridini işgal altında tutarken çok daha geniş bir alanı gözetleme ve ateş altında tutma imkânı sağlayabilir.

İsrail'in Lübnan'ın güneyindeki mevcut yaklaşımı, 2000 yılında sona eren eski “güvenlik kuşağı” modelini de hatırlatıyor.

Ancak iki model arasında önemli bir fark bulunuyor. Eski güvenlik kuşağı uzun süreli kara konuşlandırmasına, Lahad çetelerine (Güney Lübnan Ordusu) ve işgal bölgesinde yaşayan sivil nüfusa dayanıyordu.

Bugün kurulabilecek yeni kuşak ise daha az sayıda asker, daha tahkim edilmiş mevziler ve çok daha geniş hava, keşif ve ateş üstünlüğüne dayanabilir.

Reuters temmuz ayında eski güvenlik kuşağında görev yapmış İsrail askerlerinin aynı deneyimin tekrarlanabileceğine ilişkin endişelerini aktarmıştı. Netanyahu ise yeni “güvenlik bölgelerini” bir “paradigma değişikliği” olarak tanımlamıştı.

Mevcut işgal bölgesi de eski güvenlik kuşağından farklı olarak büyük ölçüde Lübnanlı sivillerden arındırılmış durumda. Geniş çapta yıkılan köylerin ardından eylül ayı başı itibarıyla Lübnan'ın güneyinde 340 binden fazla kişi yerinden edilmiş durumda.

BM'ye göre “Gri Hat” diye bir şey yok

İsrail'in ortaya attığı bu renkli hatların BM açısından herhangi bir hukuki karşılığı bulunmuyor.

BM Güvenlik Konseyi'nin 2790 sayılı kararı Mavi Hat'ı esas alıyor ve İsrail'den bu hattın kuzeyindeki güçlerini çekmesini ve Lübnan topraklarında oluşturduğu tampon bölgeleri kaldırmasını talep ediyor.

Lübnan'da görev yapan Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü de İsrail'in Lübnan topraklarındaki askeri varlığını ve tampon bölgeleri 1701 sayılı kararın ihlali olarak değerlendiriyor.

Dolayısıyla İsrail'in Sarı Hat'tan Gri Hat'a çekilmesi, geri çekilme Mavi Hat'a kadar ulaşmadığı sürece hukuki anlamda “Lübnan'dan çekilme” anlamına gelmiyor.

Amerikan planında “kademeli çekilme”

Mesele ABD'nin arabuluculuğunda yürütülen süreçte ise daha karmaşık bir hal alıyor.

26 Haziran'da imzalanan çerçeve anlaşması, Lübnan ordusunun devlet otoritesini yeniden tesis etmesini ve devlet dışı silahlı grupların silahsızlandırılmasını İsrail'in Lübnan topraklarından kademeli olarak yeniden konuşlandırılmasıyla ilişkilendirdi.

Temmuz ayında Roma'da yapılan görüşmelerde de Lübnan ordusunun konuşlandırılmasıyla İsrail güçlerinin çekilmesinin eş zamanlı yürütüleceği “pilot bölgeler” modeli üzerinde anlaşmaya varıldı.

Ancak modelin ilk kez denendiği Zutar Garbiye'de ciddi sorunlar ortaya çıktı. Lübnan ordusunun yakınlarında ateş açılması, köylerdeki büyük yıkım, silahsızlanmanın nasıl doğrulanacağına ilişkin anlaşmazlıklar ve İsrail'in tamamen çekilmesi için kapsamlı bir takvimin bulunmaması modelin uygulanabilirliğine ilişkin soru işaretleri yarattı.

İsrail'in Lübnan ordusuyla karşı karşıya gelmesi de yalnızca işgal bölgesiyle sınırlı kalmadı.

3 Haziran'da bir İsrail İHA'sı Deyr Zehrani-Nebatiye yolunda Lübnan ordusuna ait bir aracı hedef aldı ve saldırıda bir subay ile bir asker yaralandı. 20 Haziran'da ise Kefr Rumman-Nebatiye yoluna düzenlenen İsrail saldırısında bir Lübnan askeri şehit oldu.

İşgali küçültüp kalıcılaştırma modeli

Ortaya çıkan üç hat, Lübnan'ın güneyinde üç farklı gerçekliği temsil ediyor: Mavi Hat uluslararası meşruiyetin, Sarı Hat mevcut İsrail işgalinin, Gri Hat ise bu işgalin yeniden düzenlenmesi ihtimalinin sınırını oluşturuyor.

Ancak İsrail'in hava, keşif ve ateş gücü bu üç hattın da çok ötesine uzanıyor.

Sarı Hat'tan Gri Hat'a geçilmesi, İsrail'in doğrudan işgal ettiği Lübnan toprağının yüzölçümünü gerçekten azaltabilir. Fakat Gri Hat Lübnan toprakları içerisinde kalıcı hale gelirse ortaya çıkacak model, klasik kara işgalinden farklı bir yapıya sahip olacak.

Bu model, geniş bir bölgeyi doğrudan askerle işgal etmek yerine stratejik tepeleri ve tahkim edilmiş mevzileri elde tutarak, geri kalan alanı İHA'lar, hava üstünlüğü, gözetleme sistemleri ve ateş gücüyle kontrol etmeye dayanacak.

Dolayısıyla asıl soru İsrail'in Lübnan'dan kaç kilometre çekileceği değil; “Gri Hat”ın işgali daha küçük bir alana sıkıştırarak daha uzun ömürlü hale getirmenin aracına dönüşüp dönüşmeyeceği.