İsrail’in Suriye işgalinde su ve enerji hesabı

YDH- İsrailli araştırmacı Mor Altschuler’in güney Suriye’deki su ve enerji kaynaklarının kontrol edilmesi gerektiğine ilişkin değerlendirmesi, İsrail’in bölgedeki askerî varlığının güvenlik gerekçelerinin ötesinde kaynaklara erişim ve bunların kullanımını denetleme hedefi taşıyabileceği tartışmasını gündeme getirdi.

Bu yaklaşımın İsrail’in Suriye’deki politikasıyla ne ölçüde örtüştüğü, ABD arabuluculuğunda Şam ile Tel Aviv arasında güvenlik anlaşması arayışının sürdüğü bir dönemde sorgulanması gerekiyor.

İsrail, eski yönetimin düşmesinin ardından Şeyh (Hermon) Dağı’nın zirvesini işgal etti ve Kuneytra, Deraa ile Şam kırsalındaki Golan’a komşu bölgelere ilerledi. 

İsrail işgal güçleri eski Suriye ordusunun tahkimatlarını yıkarken çiftçilerin tarlalarına erişimini engelledi, kuyuları kapattı ve tarım arazilerini tahrip etti. 

Bu uygulamalar, halkın geçim kaynaklarını zayıflatıp bölge sakinlerini topraklarından uzaklaştırmanın yanı sıra yeraltı suyu tüketimini azaltarak işgal altındaki Golan’daki su rezervlerini besleme amacı da taşıyor olabilir.

Golan’a komşu bölgelerde su hesabı

İsrailli resmî ve akademik çevreler, özellikle Deraa’daki su kaynaklarını yakından izliyor. Yermuk Havzası’nda 23 baraj bulunuyor; bunların 12’si Deraa’da.

İsrail’de yapılan araştırmalardan biri, havzadaki yeraltı suyu rezervlerinin Şeyh Dağı, Golan, Cebel Arab ve Aclun gibi farklı bölgelerden beslendiğini ortaya koydu. 

Bir başka çalışma ise 1971-2009 yılları arasında havzadaki su tüketimini ve kaynakların debisini inceledi. Araştırma alanının yaklaşık yüzde 80’i Suriye topraklarında yer alıyor.

Resmî 2023 verilerine göre şu an Deraa’da ekilen tarım arazilerinin yalnızca yüzde 16’sı sulanabiliyor. Buna rağmen Yermuk Havzası, hem içme suyu temini hem de tarımsal sulama açısından vilayetin temel yaşam kaynaklarından biri. 

Savaş yıllarında kaçak kuyuların sayısının yaklaşık 2 bin 800’e çıktığı tahmin ediliyor; yerel yönetimler bu kuyuları tespit etmek üzere çalışma yürüttü.

Güneyin diğer kaynakları da risk altında

Güney Suriye’de tarım arazilerinin yanı sıra bazalt taşları ve Yermuk Vadisi çevresindeki kayaçlarda bulunan petrol şeyli de önemli ekonomik kaynaklar arasında. 

Tarıma elverişli arazilerin yüzde 95,5’inin kullanıldığı belirtilirken bazalt inşaatta, cephe ve zemin kaplamasında ve yol yapımında değerlendiriliyor.

Tel Şehab, Zeyzun ve Hît çevresindeki petrol şeyli rezervinin yaklaşık 675 milyon ton olduğu tahmin ediliyor. Üzerindeki kaya tabakasının ortalama kalınlığı ise 113 ila 129 metre arasında değişiyor.

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun daha eski bir çalışması, Yermuk Havzası’ndaki yatakların yüzlerce kilometrekarelik alana yayılabileceğini ve bazı eski bölgesel tahminlere göre kalınlığının 400 metreye ulaşabileceğini belirtiyor.

Bir petrol uzmanı, savaş ve yaptırımlar nedeniyle bugüne kadar değerlendirilemeyen "petrollü şeyl" (Oil Shale) ve petrol ihtiyacının ve küresel fiyatların yükseldiği mevcut koşullarda ekonomik bir fırsat sunduğunu söyledi. 

Uzman, gerekli teknolojiye erişimin de mümkün olduğunu belirterek bu kaynağın yalnızca petrol üretiminde değil, elektrik üretiminde ve çimento yapımında da kullanılabileceğini kaydetti.

El-Ahbar’ın değerlendirmesine göre İsrail’in güney Suriye’deki askerî ilerleyişini genişletmekten ziyade, bölge halkının kaynaklarını kullanma ve Şam’ın bunları değerlendirme imkânlarını kontrol altına almaya yönelmesi olası. 

Gazete, bu yaklaşımın Suriye’nin mevcut zayıflığından ve geçiş yönetiminin İsrail’le doğrudan askerî çatışmadan kaçınmasından yararlanabileceğini belirtti.