İsrail'de seçime bir hafta kala zorunlu askerlik krizi patlak verdi

YDH ― İsrail askeri polisi, New York'tan dönen 40'tan fazla Haredi genci Ben Gurion Havalimanı'na iner inmez tutukladı.

27 Ekim'de yapılması planlanan genel seçimlerden sadece bir hafta önce gerçekleşen bu operasyon, zorunlu askerlik hizmeti tartışmasını yeniden siyasi gündemin ilk sırasına taşıdı.

Gözaltılar, işgal hükümeti ile muhalefet arasında dini eğitim gören öğrencilerin askerlikten muaf tutulması konusunda giderek büyüyen anlaşmazlığın tam ortasında yaşandı.

Siyasi kulislerde, işgal hükümetinin başı Benyamin Netanyahu'nun yeni hükümeti kurmak adına dini partilerden destek aradığı iddia ediliyor.

Netanyahu'nun bu destek karşılığında Haredilerin askere alınmasını düzenleyen ve Tevrat öğrencilerinin muafiyetini koruyan bir yasayı geçirmek için pazarlık yürüttüğü öne sürülüyor.

Ben Gurion Havalimanı'nda özel operasyon

İsrail Yayın Kurumu, işgal güçlerine bağlı askeri polisin salı günü New York'tan gelen uçaktan inen ve askerlik hizmetinden kaçan 40'tan fazla Haredi genci havalimanında gözaltına aldığını duyurdu.

Kurumun aktardığı bilgilere göre bu tutuklamalar, işgal ordusunun asker alımından sorumlu "Metav" birimiyle ortaklaşa yürütülen özel bir operasyon kapsamında gerçekleşti.

Gözaltına alınan gençleri askeri bir komplekse nakletmek üzere havalimanına otobüsler yanaştı.

Güvenlik güçleri ise askere alınması gereken diğer kişileri tespit etmek amacıyla yolcuların kimliklerini kontrol etmeye devam ediyor.

İsrail ordusunun açıkladığı prosedürler, gözaltına alınan gençlerin karşılaşacağı süreci de netleştirdi.

Yetkililer ilk aşamada bu kişilere askerlik hizmeti yapmayı teklif ediyor. Teklifi kabul edenler, resmi askerlik işlemleri tamamlanmadan önce disiplin cezalarına çarptırılıyor. Görevi reddedenler ise dosyalarının durumuna göre gözaltı veya hapis cezası gibi ağır yasal yaptırımlarla yüzleşiyor.

İsrail Yayın Kurumu, ordunun gözaltındaki gençleri askere almakta kararlı olduğunu ve bu kişilerin "yasaya göre yargılanacağını" söylediğini aktardı.

Ordu yetkilileri, askerlik yasalarını tavizsiz uygulayacaklarını ve zorunlu askerlik görevinin mutlaka yerine getirileceğini vurguladı.

Netanyahu tutuklamalara karşı çıkıyor ve yeni yasa sözü veriyor

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, zorunlu askerlik meselesinin iktidar koalisyonu içindeki hassasiyetini yansıtan bir adım atarak gençlerin tutuklanmasına itiraz etti.

Yaşananları “kabul edilemez” diye nitelendiren Netanyahu, “Yahudi toplumunu koruyan dini okulların korunması gerektiğinin” altını çizdi.

Haredi kesime yakınlığıyla bilinen Kol Berama radyosuna konuşan Netanyahu, bu tutuklamaların Haredi gençlerin zorunlu askerlik sürecini baltalama girişimi olduğunu savundu.

Netanyahu röportajında, “Tevrat öğrenimine saygı duyuyorum, ancak dini seminerlerde eğitim almaya kendini adamayanların askerlik hizmetine katılmaları gerektiğine inanıyorum” dedi.

Hükümetinin zorunlu askerlik yasasını geçirmeye çok yaklaştığını ve sadece tek bir oya ihtiyaç duyduğunu belirten Netanyahu, tasarıyı bir sonraki parlamento oturumunda yasalaştırabileceklerini açıkladı.

Başbakan, çıkacak bu yasanın “Haredi toplumu ile laik toplum arasındaki ilişkiyi düzenleyen bir çerçeve” oluşturacağını ifade etti.

Öte yandan Netanyahu, Haredilerin muhalefetteki Yeshar Partisi lideri Gadi Eisenkot'un safına geçeceği yönündeki ihtimalleri de reddederek böyle bir durumun yaşanmamasını umduğunu dile getirdi.

Muhalefet Netanyahu'yu iktidar uğruna taviz vermekle suçluyor

Muhalefet cephesi ise Netanyahu'nun açıklamalarına sert tepki gösterdi.

Muhalefet lideri Yair Lapid, Netanyahu'yu yeni hükümetin kurulmasına destek vermeleri karşılığında ultra-Ortodoks parti liderleriyle askerlik muafiyeti üzerine "aşağılık bir anlaşma" yapmakla suçladı.

Netanyahu'nun askerlikten kaçışı mümkün kılacak bir yasa çıkarma sözü verdiğini belirten Lapid, bu adımın “orduyu zayıflatacağını” ve ülke güvenliğini baltalayacağını savundu.

Lapid ayrıca, başbakanın “dini partilerin desteğini sağlamak için askerlerin çıkarlarını sattığını” sözlerine ekledi.

Yeshar Partisi lideri Gadi Eisenkot da askerlikten kaçışı yasal hale getirecek hiçbir düzenlemenin geçmesine izin vermeyeceğini açıkladı.

Eisenkot, yaklaşan seçimlerin seçmenlere iki farklı yol sunduğunu savundu. Seçmenlerin, askerlikten kaçmaya göz yuman Netanyahu liderliğindeki bir hükümet ile herkes için zorunlu askerliği savunan kendi liderliğindeki bir hükümet arasında tercih yapacağını ifade etti.

Yisrael Beiteinu Partisi lideri Avigdor Lieberman ise Netanyahu'yu, kendi destekçilerini askere göndermeyi reddeden partilerin “rehinesi” olmakla suçladı.

Netanyahu'nun iktidarda kalmasının tamamen bu partilerin desteğine bağlı olduğunu belirten Lieberman, gelecek hükümette yer alması halinde hiçbir siyasi anlaşmaya veya istisnaya izin vermeden askerliği herkes için zorunlu kılacağına söz verdi.

Likud ve koalisyon ortaklarından yanıt

Muhalefetin ağır suçlamaları üzerine harekete geçen Netanyahu'nun partisi Likud, başbakanın askerlikten kaçışı desteklediği yönündeki iddiaları reddetti.

Parti yönetimi, Netanyahu'nun “Tevrat okumayan Haredilerin askere alınmasının gerekliliğini defalarca vurguladığını” hatırlattı. Likud tarafından yapılan açıklamada, “Tevrat'ı incelemeyenlerin askere alınacağı ve askere gitmeyi reddedenlerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalabileceği” ifade edildi.

İşgal hükümetinde "Kültür Bakanı" sıfatıyla yer alan Yahudi Gücü Partisi üyesi Amichai Eliyahu da havalimanındaki tutuklamaları eleştirdi.

ABD'den dönen "Chabad" hareketi üyelerini hedef almanın orduya katılımı artırma amacı taşımadığını belirten Eliyahu, bu harekete mensup kişilerin zaten askerlik yaptığını söyledi.

Eliyahu, Chabad üyelerinin yıllarca özel bir askere alma prosedürünü izlediğini, ancak yargı sisteminin aldığı bir kararla bu yolun iptal edildiğini dile getirdi.

Yüksek Mahkeme kararından bu yana tırmanan kriz

Yerleşimcilerin yaklaşık yüzde 13'ünü oluşturan Haredilerin büyük bir kısmı, "seküler topluma entegrasyonun dini kimliklerini tehdit ettiğini" düşünüyor ve "kendilerini Tevrat öğreniminezya adamak" gerekçesiyle askerlik hizmetini reddediyor.

Yedek askerlerin sürekli göreve çağrılması ise Haredilerin askere alınması etrafındaki bu anlaşmazlığı daha da şiddetlendiriyor.

On yıllar boyunca Haredi dini okullarında eğitim gören öğrenciler, halihazırda 26 olarak belirlenen muafiyet yaşına ulaşana dek askerlik görevinden defalarca muaf tutuldu.

Ancak İsrail Yüksek Mahkemesi, Haziran 2024'te aldığı tarihi kararla Haredilerin de askerlik yapması gerektiğine hükmetti.

Mahkeme aynı zamanda öğrencileri askere gitmeyi reddeden dini kurumlara sağlanan devlet desteğinin kesilmesine karar verdi.

Bu yargı kararı, dini partiler ile yargı ve askeri kurumlar arasında kararın nasıl uygulanacağına dair yaşanan krizi daha da derinleştirdi.