Ara seçim yenilgisi Trump’ı İran’la yeni savaştan caydırır mı?

YDH- ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin aldığı yenilgi, Başkan Donald Trump’ın İran’a karşı yeni ve geniş çaplı bir savaşa yönelmesini önleyip önleyemeyeceği sorusunu gündeme taşıdı. Tahran açısından seçim sonuçları, savaşın uzaması ve ABD’ye yüklediği maliyetlerle birlikte değerlendiriliyor; ancak bu gelişmeler, çatışmanın temel nedenlerini ortadan kaldırmış görünmüyor.

El-Ahbar’a konuşan İranlı analistler, Trump’ın önünde askerî tırmanış ya da hızlı bir anlaşma arayışı olmak üzere iki seçenek bulunduğunu belirtiyor. Tahran ise diplomasi kapısını açık tutarken müzakerelerin tek taraflı taviz dayatmasına dönüşmesini engellemeye ve zaman faktörünü kendi lehine kullanmaya çalışıyor.

İran liderinin uluslararası ilişkiler danışmanı Ali Ekber Velayeti, “İran bugün bölgesel düzenin başlıca mimarlarından biri. Bu, silinmesi ya da başka bir aktörle değiştirilmesi mümkün olmayan bir gerçek” dedi. Devrim Muhafızları’na bağlı Besic Teşkilatı Başkanı Hüseyin Taib de değişimin “ABD ve İsrail’in içinden başladığını” savunarak etkilerinin yakında farklı alanlarda görüleceğini söyledi.

Ancak Tahran’daki değerlendirmelere göre seçim yenilgisi, İran’la yaşanan krizin çözülmesini ya da askerî tehdit ihtimalinin ortadan kalkmasını sağlamıyor. Stratejik analist Mustafa Necefi, el-Ahbar’a yaptığı açıklamada, “Washington seçimlerden sonra yüksek riskli adımlara, hatta askerî seçeneklere yönelebilir. Ancak seçim sonuçları böyle bir kararın maliyetini artırdı ve Trump’ın elindeki seçenekleri daralttı.” dedi.

Necefi’ye göre, önceki savaşların kayda değer sonuç getirmemesi hâlinde yeni bir çatışma ABD’deki ekonomik sorunları ve iç siyasi baskıyı ağırlaştırabilir; bölgedeki Amerikan güçlerinin karşılaşacağı riskleri de artırabilir. Bununla birlikte Cumhuriyetçilerin yenilgisi, İran’a karşı tutum alan siyasi çevrelerin stratejik hesaplarının değiştiği anlamına gelmiyor. Trump’ın elinde hâlâ geniş siyasi, ekonomik ve askerî araçlar bulunuyor.

Necefi, seçim sonrasında Trump’ın iki zıt yola yönelebileceğini belirtti: “Ya siyasi tabloyu değiştirecek hızlı bir sonuç elde etmek için askerî maceraya atılır ya da gösterişli biçimde sunabileceği hızlı bir uzlaşma arar.”

Trump-Netanyahu ilişkisi ve İran’ın hesabı

Necefi’ye göre Washington ile Tahran arasında olası bir anlaşmaya varılması, Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’yu sürecin dışında bırakmasına, hatta uzlaşmayı kabul etmesi için ona baskı yapmasına imkân verebilir. Diplomasi sonuçsuz kalır ve “ne savaş ne anlaşma” durumu sürerse Trump’ın Netanyahu’nun askerî ve güvenlik kapasitesine ihtiyaç duyması beklenebilir.

İran’ın yaklaşımını yalnızca müzakere ya da savaş ikileminden ibaret görmemek gerektiğini söyleyen Necefi, Tahran’ın son aylarda diplomasi kanallarını açık tutarken görüşmelerin tek taraflı taviz aracına dönüşmesini önlemeye çalıştığını belirtti. İran’ın zaman kazanmayı stratejik bir etkene dönüştürmek istediğini kaydeden Necefi, bunun tek başına nihai bir stratejik başarı anlamına gelmediği uyarısında bulundu.

Necefi, önümüzdeki dönemde İran’ın ABD’deki savaş karşıtı siyasi ayrışmalardan yararlanması, caydırıcılık kapasitesini yeniden kurup geliştirmesi, iç cepheyi güçlendirmesi ve toplumsal dayanıklılığı artırması gerektiğini söyledi.

Uluslararası ilişkiler araştırmacısı Arif Dehkan Dar ise Demokratların zaferinin Trump’ın hareket alanına kurumsal sınırlamalar getirebileceğini, ancak İran politikasını değiştirmesinin beklenmemesi gerektiğini savundu. Dehkan Dar’a göre seçim yenilgisi, Trump’ın öç alma isteğini artırarak alışılmış siyasi sınırların dışında bir adım atmasına da yol açabilir.

Dehkan Dar, İsrail’de yeni koalisyonun şekillenmesi ile ABD Kongresi’ndeki güç dengelerinin değişmesi arasındaki geçiş dönemini “yüksek riskli” olarak niteledi. Bu süreçte tarafların, sınırlı kapsamlı ve süreli bir çatışmayı başlatmak için mevcut siyasi boşluktan yararlanabileceğini söyledi. İran’ın sahadaki tutumunun ise böyle bir senaryonun nasıl sonuçlanacağını belirleyecek temel etkenlerden biri olacağını vurguladı.

Tahran’ın önünde diplomasi ve askerî hazırlık

Dehkan Dar, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını ABD seçimlerindeki “mavi dalganın”, yani Demokratların kazanımlarının başlıca nedenlerinden biri olarak değerlendirdi. İran’ın seçim sonrasındaki politikasının diplomasiyle askerî hazırlığı birlikte yürüteceğini belirten araştırmacı, Tahran’ın olası bir saldırının maliyetini yükseltmek için hazırlığını koruduğunu ve karşı tarafa ağır darbeler indirebileceği yönünde uyarılar verdiğini söyledi.

Diplomatik alanda ise Katar, Suudi rejimi, Türkiye ve Pakistan gibi bölgesel arabulucuların girişimlerinden yararlanmayı; Washington ile Tel Aviv arasındaki ayrışmayı ve ABD içindeki savaş karşıtı eğilimleri değerlendirmeyi hedeflediğini kaydetti. Dehkan Dar, önümüzdeki dönemin ana çizgisini “baskılara karşı direnmek ve oyundaki değişimleri beklemek” sözleriyle özetledi.