ABD'de İsrail desteği için iki partili uzlaşı çatırdıyor

YDH ― ABD'de onlarca yıldır Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasında ortak siyasi zemin oluşturan İsrail'e destek politikası giderek aşınıyor.

New York Times gazetesinin haberine göre, her iki partiden siyasetçiler Washington'ın Tel Aviv'le ilişkilerini yeniden değerlendirmesini ve İsrail'e verilen yardımları sınırlandırmasını istiyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in geçen hafta yaptığı açıklama, Cumhuriyetçi kanattaki değişimin dikkat çeken örneklerinden biri oldu.

Vance, Cumhuriyetçilerin gelecek seçimleri kazanabilmesi için İran savaşının sona ermesi ve "İsrail'le ilişkilerin değiştirilmesi" gerektiğini yazdı.

Bu sözler, onlarca yıldır İsrail'e askerî, diplomatik ve ekonomik destek sağlayan ABD politikasına üst düzey bir Cumhuriyetçi isimden gelen nadir eleştiriler arasında yer aldı.

İsrail'e destek iki partili uzlaşı olmaktan çıkıyor

İsrail'e verilen destek, uzun yıllar ABD siyasetinde Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki temel uzlaşı konularından biriydi. Ancak bu ortak tutum son yıllarda aşınmaya başladı. İlk olarak Gazze'ye yönelik savaşı ve İsrail'in Batı Şeria'daki Filistinlilere yönelik muamelesini eleştiren Demokratlar arasında yükselen itirazlar, zamanla Cumhuriyetçi kanada da yayıldı.

Cumhuriyetçi siyasetçilerin bir bölümü, ABD Başkanı Donald Trump'ı İran savaşına sürüklemekle İsrail hükümetini sorumlu tutuyor. İran savaşı, ABD'de akaryakıt fiyatlarını ve enflasyonu yükseltirken Trump'ın "sonsuz savaşlardan" uzak durma vaadiyle de çelişti.

Buna rağmen her iki partiden bazı siyasetçiler İsrail'e desteğin sürmesini savunuyor. Demokrat Senatör Chuck Schumer de bu isimler arasında yer alıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise İran savaşını savunarak başkanların zor ama gerekli kararları almak üzere seçildiğini söyledi.

İsrail'e yönelik eleştirilerin bir bölümünün antisemitizm suçlamalarıyla karşılanması da tartışmayı daha karmaşık hale getiriyor. Buna karşılık bazı siyasetçiler, ara seçim sonuçlarının ABD-İsrail ilişkilerini yeniden değerlendirmek için seçmenden alınmış bir yetki anlamına geldiğini düşünüyor.

Demokratlardan İsrail'e yardımları kısıtlama çağrısı

Demokrat Senatör Chris Van Hollen, yeni Kongre dönemindeki önceliğinin İsrail hükümetine verilen "açık çeki" sona erdirmek olacağını söyledi. Eylül ayında Demokrat senatörlerin büyük bölümü, Van Hollen'in Batı Şeria'daki insan hakları ihlallerini ve şiddeti inceleyecek bir rapor hazırlanmasını öngören tasarısına destek vermişti. Tasarı, ABD vatandaşı Filistinlilerin hayatını kaybettiği olayları da kapsıyordu.

ABD Dışişleri Bakanlığında daha önce görev yapan, Brookings Enstitüsü ve Chatham House'da araştırmacı olarak çalışan Hadi Amr, mevcut süreci ABD, İsrail ve Filistin arasındaki ilişkilerde bir "dönüşüm anı" olarak nitelendirdi. Amr, ABD-İsrail ilişkilerinin bundan böyle Amerikan kamuoyunun değerlendirmelerine daha fazla tabi olacağını öngördü.

Trump da değişimin farkında

New York Times, Trump'ın da bu değişimin farkında göründüğüne dikkat çekti. Trump, seçim günü yaptığı açıklamada, yıl sonundan önce İsrail'e sağlanan askerî yardımların büyük bölümünü durdurmayı planladığını söyledi. Ancak bu açıklamanın hayata geçirilip geçirilmeyeceği henüz netleşmedi.

Öte yandan Trump, İsrail'e farklı biçimlerde destek sağlanmasını güvence altına alan yasal düzenlemeleri desteklemeyi sürdürüyor. Ayrıca Kongre'nin kabul edeceği herhangi bir yardım kısıtlamasını veto etme yetkisine de sahip.

ABD, eski Başkan Barack Obama döneminde imzalanan ve 2028'e kadar geçerli olan anlaşma kapsamında İsrail'e her yıl Amerikan silahları satın alması için 3,3 milyar dolar yardım sağlıyor. Bu miktara füze savunma sistemleri için ayrılan 500 milyon dolar da ekleniyor.

İsrail, Gazze'ye yönelik saldırılarda Amerikan yapımı bomba ve füzeler kullandı. Saldırılar, on binlerce Filistinlinin şehit olmasına ve bölgede geniş çaplı yıkıma yol açtı.

Demokrat milletvekilleri ve bazı Cumhuriyetçiler, hem Joe Biden hem de Trump yönetimlerine silah desteğini sona erdirmeleri veya sınırlandırmaları için baskı yaptı. Ancak iki yönetim de Kongre'nin onayını beklemeden acil silah satışlarını sürdürdü.

Yeni Kongre'de yardım kısıtlamaları yeniden gündemde

Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmeye hazırlanmasıyla birlikte İsrail'e yönelik yardımları sınırlandırma girişimlerini yeniden gündeme taşımaları bekleniyor. Aralarında Yahudi Senatör Jon Ossoff'un da bulunduğu bazı Demokratlar, İsrail'e belirli silah türlerinin satışını engelleyen düzenlemeler lehinde oy kullandı.

Senato üyeliğine seçilen ilk Müslüman isim olan Abdul El-Sayed de İsrail'e yardımların ve silah satışlarının durdurulmasını desteklediğini açıkladı.

İsrail yanlısı Amerikan lobisi AIPAC'ın siyasi eylem komitesi, El-Sayed'i ön seçimlerde saf dışı bırakmak amacıyla Michigan'daki yarışta 32 milyon dolar harcadı. Ancak bu girişim sonuç vermedi.

New York Times'a göre, Stimson Center'da ABD dış politikası üzerine kıdemli araştırmacı olarak çalışan Emma Ashford ise savunma bütçesini finanse etmeye yönelik önerilen yasaların, İsrail'e doğrudan yardımların kesilmesinin etkisini sınırlayabileceğini düşünüyor.

Çünkü bu düzenlemeler Washington ile Tel Aviv arasındaki askerî ve istihbarat işbirliğini güçlendiriyor.