Likud'da panik: Eisenkot, Haredilere Netanyahu'nun veremediğini verebilir

YDH ― İsrail'de hükümeti kurma görevini üstlenen Gadi Eisenkot'un Ultra-Ortodoks (Haredi) partilerle anlaşarak 61 milletvekillik çoğunluğa ulaşma ihtimali, Likud içinde endişeye yol açtı.

Maariv’in haberine göre, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun partisinden bazı bakan ve kıdemli milletvekilleri, Haredi partilerin Eisenkot hükümetine katılmasını engelleyecek siyasi araçların artık ellerinde bulunmadığını düşünüyor.

İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman ise 61 sandalyelik bir hükümet kurulduktan sonra Likud'dan en az 3-4 milletvekilinin de yeni koalisyona katılabileceğini öne sürdü.

Netanyahu, Haredi partilerin önde gelen isimleriyle yaptığı görüşmelerde Eisenkot'un kendilerine askerlik yasası konusunda istediklerini veremeyeceğini savundu.

Ancak Haredi yetkililer, Eisenkot'la yapılacak bir askerlik düzenlemesinin hukuki açıdan Netanyahu'nun önerisinden daha sağlam olabileceğini dile getirdi.

Netanyahu'nun, Eisenkot'un Haredilerin taleplerini karşılayan bir askerlik yasası çıkaramayacağı yönündeki uyarısına Haredi yetkililer şu yanıtı verdi:

“Senin yasandan farklı olarak, Eisenkot'un askerlik yasasını Yüksek Mahkeme iptal etmez.”

Likud cephesini kaygılandıran bir başka ihtimal de Haredi partilerin, hükümet kurulmadan önce askerlik yasasının çıkarılmasını şart koşmaması. Bu partilerin, Eisenkot'la imzalanacak bir koalisyon anlaşmasında askerlik düzenlemesine ilişkin taahhütlerle yetinmesi de mümkün görünüyor. Böyle bir yaklaşım, Değişim Bloku'nun Tevrat Yahudiliği Partisi ile yürüttüğü müzakereleri kolaylaştırabilir.

Likud'daki kaygıların odağında, Aşkenaz Haredi dünyasının önde gelen ruhani liderlerinden Haham Dov Lando bulunuyor. Parti kaynakları, Lando'nun hiçbir zaman kendisini sağ blokla bağlı görmediğini savunuyor.

Likud kaynakları, Lando'nun 1980'li ve 1990'lı yıllarda da sol partilerle iş birliğine karşı çıkan Haham Elazar Şah'ın tutumuna açıkça itiraz ettiğini hatırlattı. Aynı kaynaklar, Lando'nun görüşlerinin değişmediğini, ancak bugün ruhani liderliğin başında bulunduğunu ve Degel HaTora temsilcilerinin onun kararlarına göre hareket ettiğini söyledi.

Hükümeti kurma görevinin Eisenkot'un elinde bulunması da bu ihtimali daha önemli hale getiriyor. Haredi çevrelerinde, Değişim Bloku'yla yapılacak bir anlaşmanın, hukuki açıdan iptal edilmesi daha güç bir askerlik düzenlemesinin önünü açabileceği değerlendiriliyor. Netanyahu gelecekte böyle bir düzenleme yapmayı vaat edebilir ancak bu vaadi hayata geçirebilecek bir hükümet kurup kuramayacağı belirsizliğini koruyor.

Tevrat Yahudiliği Partisi kararsız, Şas beklemede

Görüşmeler sürse de Tevrat Yahudiliği Partisi içinde Eisenkot hükümetine katılma konusunda henüz uzlaşma sağlanmadı. 

Askerlik konusunda bir düzenlemeyi değerlendirmeye açık olan parti içinde, Değişim Bloku'ndaki partilerle ortaklık kurulmasına yönelik itirazlar da bulunuyor. Özellikle Demokratlar Partisi ile aynı hükümette yer alma ihtimali tartışma yaratıyor.

Partinin üst düzey isimleri, herhangi bir anlaşmanın yalnızca askerlik meselesini değil; Şabat, koşer kuralları, din değiştirme ve mevcut din-devlet statükosunun korunması gibi başlıkları da kapsaması gerektiğini vurguluyor. Agudat Yisrael temsilcileri arasında da hükümete katılma planına itiraz edenler bulunuyor.

Likud, parti içindeki bu görüş ayrılıklarının Haredi partilerin Eisenkot hükümetine katılmasını önleyebileceğini umuyor. Askerlik konusunda anlaşma sağlansa bile Tevrat Yahudiliği Partisi'nin bütün bileşenlerinin hükümete destek verip vermeyeceği henüz belli değil.

Netanyahu cephesinde Şas'ın tutumu da yakından izleniyor. Hem Değişim Bloku'nda hem de sağ blokta yapılan değerlendirmelere göre Şas lideri Aryeh Deri, Tevrat Yahudiliği Partisi'nin önce Eisenkot hükümetine katılması ve kendisine yolu açması halinde aynı adımı atmaya hazır olabilir.

61 sandalyelik çoğunluk hesabında Şas'ın rolü

Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde Değişim Bloku'ndaki Siyonist partilerin 48 milletvekili, Tevrat Yahudiliği Partisi'nin 7 milletvekili ve Şas'ın 6 milletvekili bir araya gelerek 61 sandalyelik çoğunluğu sağlayabilir.

Likud'da, Haham Lando'nun vereceği kararın Şas'ın tutumunu da etkileyebileceği düşünülüyor. Haredi çevrelerinden bazı isimler, Deri'nin, Yeşiva öğrencilerinin statüsünü güvence altına alacak bir hükümete Aşkenaz Haredi liderliğinin katılma kararına karşı çıkmakta zorlanacağını değerlendiriyor.

Ancak sağ blokta Deri'nin Eisenkot hükümetine katılması halinde seçimlerde siyasi bedel ödeyebileceği uyarısı yapılıyor. Sağ bloktan bir kaynak, bu ihtimale tepki göstererek şu ifadeleri kullandı:

Deri'nin Eisenkot'un sol hükümetine katıldığını görmek istiyoruz. Bir sonraki seçimde Şas barajı geçemez!

Liberman Haredi partilerle hükümete açık

İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman, Haredi partilerle aynı hükümette yer almaya yönelik ilkesel itirazından vazgeçti. Ancak Arap partilerinin desteğine dayanacak bir hükümete katılmayacağını ve askerlik konusunda bir düzenleme yapılmasını şart koşacağını açıkladı.

Liberman'a göre Tevrat Yahudiliği Partisi ile Şas'ın hükümete katılması, Netanyahu olmadan yeni bir hükümet kurmanın önünü açabilir.

Liberman, askerlik konusunda 2018 yılında kendi partisinin öncülük ettiği yasa tasarısının temel alınmasını öneriyor. Ancak bu tasarının, 7 Ekim sonrasında İsrail ordusunun personel ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlenmesini istiyor. Buna karşın Liberman, Haredi partilerle üzerinde uzlaşılmış bir yasa metni henüz ortaya koymadı.

Değişim Bloku içinde de bütün konularda anlaşma sağlanmış değil. Eisenkot'un, Haredi partilerin talepleriyle Liberman, Naftali Bennett ve Yair Golan'ın askerlik konusundaki tutumları arasında uzlaşma sağlaması gerekecek. Din ve devlet ilişkilerine ilişkin başlıklar da bu müzakerelerin önündeki diğer engeller arasında bulunuyor.

Değişim Bloku'nda Meclis Başkanlığı anlaşmazlığı

Blok liderleri arasında bir sonraki Meclis Başkanlığı koltuğuna kimin oturacağı konusunda da görüş ayrılığı yaşanıyor. Liberman, Yair Lapid'in Meclis Başkanı olmasını desteklerken Eisenkot şimdilik bu adaylığa sıcak bakmıyor.

Bu anlaşmazlık hükümetin kurulup kurulamayacağını doğrudan belirlemiyor. Ancak Haredi partilerle ilgili olmayan konularda bile blok liderlerinin uzlaşmakta zorlandığını gösteriyor.

Liberman'ın hesabı: Likud'dan 3-4 milletvekili ayrılabilir

Hükümet kurma mücadelesinin bir diğer ayağını da Likud içinden milletvekillerinin yeni koalisyona katılması ihtimali oluşturuyor.

Liberman, Maariv gazetesine yaptığı açıklamada, 61 milletvekilli bir hükümetin kurulmasının ardından Likud'dan en az 3-4 milletvekilinin yeni koalisyona katılabileceğini söyledi:

61 milletvekilinden oluşan bir hükümet kurulduğu anda, Likud'dan en az 3-4 milletvekilini saflarımıza katmamız büyük olasılıkla mümkün olacak.

Liberman bu değerlendirmesiyle, Netanyahu'suz bir hükümetin kurulmasının ardından Likud milletvekillerinin de parti değiştirmeye yönelebileceğini savunuyor.

Ancak Likud cephesi bu ihtimali reddediyor. Parti kaynakları, Eisenkot veya Liberman'ın milletvekillerini kendi saflarına çekmeye çalışması halinde başarılı olamayacağını ileri sürüyor.

Likud'dan bir kaynak, Liberman'la temas halinde olan isimler bulunduğunu kabul ederek David Bitan'ı örnek gösterdi. Ancak aynı kaynak, Bitan'ın partiden ayrılmayacağını savundu:

Liberman'la teması olan, onunla konuşan bazı isimler var. Örneğin David Bitan. Ancak o da Likud'dan ayrılmaya cesaret edemez. Çünkü Bitan köklü bir Likud mensubu.

Şu aşamada Tevrat Yahudiliği Partisi veya Şas ile herhangi bir anlaşma sağlanmış değil. Liberman'ın Likud'dan 3-4 milletvekilinin katılacağı yönündeki tahmini de henüz gerçekleşmedi.

Hükümetin anahtarı Haredi liderliğinin kararında

Eisenkot hükümetinin kurulabilmesi için en önemli iki başlık, askerlik yasası üzerinde uzlaşma sağlanması ve Haredi ruhani liderliğinin vereceği karar olarak öne çıkıyor.

Tevrat Yahudiliği Partisi hükümete katılma kararı alırsa bu adım Şas'ın tutumunu da etkileyebilir ve Değişim Bloku'nu 61 milletvekillik çoğunluğa yaklaştırabilir.

Görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması halinde ise Eisenkot'un hükümet kurmak için başka bir yol araması gerekecek.