Ankara’dan Beyrut’ta siyasi ve toplumsal nüfuz hamlesi

YDH- El-Ahbar yazarı Nida Eyub, Bilal Erdoğan’ın Beyrut ziyaretini, Türkiye’nin Lübnan’daki siyasi ve toplumsal nüfuzunu genişletme arayışının parçası olarak değerlendiriyor. Lübnan’ın siyasi ve kurumsal krizlerle karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleşen ziyaret, bölgesel güçlerin ülkedeki nüfuz mücadelesi ve Ankara’nın Beyrut’la ilişkilerini genişletme girişimi çerçevesinde öne çıkıyor.

Lübnan, bölgesel aktörlerin nüfuz alanı haline gelmiş durumda. ABD siyasi, güvenlik ve mali baskılarla Beyrut’u kendi gündemine uygun tercihlere yöneltmeye çalışırken İran, Lübnan’ı Washington’la müzakerelerinde temel dosyalardan biri olarak görüyor. Suudi rejimi ise Lübnan’daki varlığını bekleme ve şart koşma siyasetiyle yürütüyor; çıkarları gerektirdiğinde siyasi süreçleri ya da atamaları engellemek için devreye giriyor.

İsrail, Aksa Tufanı Operasyonu’nun ardından kuzey cephesini Lübnan topraklarının bir bölümünü içine alacak bir “güvenlik kuşağı” üzerinden şekillendirmeye çalışıyor. Suriye’deki Colani rejimi de Lübnan’a kendi öncelikleri üzerinden yaklaşıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin limanlara ve altyapıya ilgisi, dijital dönüşüm ve yapay zekâ girişimleriyle birlikte sürüyor. Katar ise başbakanının Beyrut ziyareti sırasında elektrik dosyasını gündeme taşıdı.

Eyub, Doha ile Ankara’nın, Lübnan’a azami baskı uygulanmasının Hizbullah’ı güçlendirebileceği; halkın gündelik hayatına dokunan alanlarda devlete yardım edilmesinin ise yönetime yönelik tepkiyi azaltıp devlet çevresindeki desteği artırabileceği değerlendirmesinde buluştuğunu yazıyor.

Ankara’yla ilişkileri genişletme girişimi

Bilal Erdoğan’ı Beyrut’a davet eden isim, kaynaklara göre,  Rum ortodoks mezhebine mensup Lübnan Başbakan Yardımcısı Tarık Mitri oldu. Mitri’nin daveti aylar önce, Lübnan-Türkiye ilişkilerine hükümetler ve diplomatik temasların ötesinde siyasi, dinî, toplumsal ve ekonomik bir boyut kazandırma hedefiyle yaptığı belirtildi.

Bu yaklaşım, Lübnan’ın Doğu Akdeniz’de etkili ülkelerle ilişkilerini yeniden düzenlemesi ve dış politikasını tek bir eksene sıkıştırmaması gerektiği düşüncesine dayanıyor. Türkiye’yle ilişkilerin geliştirilmesi, Lübnan’ın Arap ve Batılı ülkelerle bağlarıyla çelişen bir adım olarak görülmüyor; daha geniş bir dış politika dengesinin parçası sayılıyor.

Mitri, son aylarda Türkiye yönetimiyle doğrudan kanallar açarak bu sürecin siyasi öncülüğünü üstlendi. Ancak girişim Lübnan’da uzlaşıyla karşılanmadı. Cumhurbaşkanı Jozef Aun’a yakın siyasi çevreler ziyaretten rahatsızlık duyduklarını ve programın açıklanan siyasi çerçeveyi aşan sonuçları olabileceğinden kaygılandıklarını dile getirdi.

Bilal Erdoğan’ın programında cumhurbaşkanı, başbakan ve meclis başkanıyla görüşmeler bulunuyor. Bu görüşmelerin yanı sıra eski milletvekilleri Velid Canbolat ve Behiye Hariri’yle iki ayrı buluşma bulunuyor. Hizbullah’la ya da başka siyasi partilerin başkanlarıyla görüşme planı yok; bu yöndeki haberler gerçeği yansıtmıyor.

Suudi rejiminin tutumu ve Trablus programı

Bazı Sünni çevreler ve aktivist gruplar, Bilal Erdoğan’ın Hariri’yle görüşmesine karşı kampanya yürüttü. Ancak ziyareti takip eden kaynaklar, bu randevunun kesinleştiğini ve iptal edilmeyeceğini belirtti. Kampanyayı yürütenler, geçen temmuzda Colani rejimi Dışişleri Bakanı Esad Şeybani’nin Beyrut ziyareti sırasında yaşananların tekrarlanmasını umuyordu. Şeybani’nin programındaki Hariri görüşmesi, Suudi baskısının ardından iptal edilmişti.

Eyub, bu beklentinin Suudi rejiminin Suriye ve Türkiye dosyalarına aynı biçimde yaklaşmadığını göz ardı ettiğini yazıyor. Suudi rejimi, Bilal Erdoğan’ın Beyrut ziyaretinden hoşnut olmasa da şimdiye kadar ziyareti engellemek için müdahalede bulunmadı. Türkiye de “Mekke İttifakı”nın ardından Suudi rejimiyle yeni bir gerilim yaratmaya yönelmiyor.

Suudi yöentiminin çekinceleri yalnızca ziyaretin kendisiyle sınırlı değil. Programda Trablus’taki Mansuri Ulu Camii’nde Bilal Erdoğan’ın arkasında kılınması beklenen toplu namaz ve şehirdeki Osmanlı dönemi yapılarının restorasyonu kapsamında sokaklarda yapılacak gezi de yer alıyor. Caminin özel avlusu, eski Lübnan Başbakanı Saad Hariri’nin ev sahipliği yaptığı 2007’den bu yana açılmamıştı. Erdoğan’ın Trablus’ta milletvekilleri ve kent temsilcileriyle görüşmesi de planlanıyor.

Canbolat’la yapılacak görüşme ise eski Dürzi liderin Suriye ve İsrail dosyalarındaki tutumundan ayrı düşünülemez. Canbolat, Ankara’nın desteklediği Colani rejiminin ve Suriye’nin toprak bütünlüğünün yanında yer alıyor. İsrail desteğindeki, Şeyh Hikmet Haceri öncülüğündeki ayrılıkçı projeye karşı çıkıyor. İsrail’in bölgedeki nüfuzunu genişletmesine yönelik uyarıları da Türkiye’nin yaklaşımıyla örtüşüyor.