Zeydi, direniş gruplarını ekonomik yoldan boğuyor

YDH — Irak Başbakanı Ali Zeydi hükümeti, direniş gruplarıyla mücadelesini siyasi görüşmelerin ve karşılıklı açıklamaların ötesine taşıyarak bu grupların finans kaynaklarını ve devlet otoritesinin dışında kalan ekonomik ağlarını hedef almaya başladı.

Hükümetin soruşturma komisyonlarını Curf Nasr bölgesine göndermesiyle birlikte mücadele yeni bir aşamaya geçti.

Bağdat, böylece doğrudan güvenlik müdahalesinin ötesine geçerek direniş gruplarının dayandığı paralel ekonomik düzeni dağıtmayı ve uzun süredir hükümetin denetimi dışında kalan bölgelerde devlet kurumlarının otoritesini yeniden kurmayı amaçlıyor.

Sahadaki kırmızı çizgiler aşılıyor

Son iki günde yaşanan hızlı gelişmeler, Irak'ta direniş gruplarıyla devlet arasındaki geleneksel güç mücadelesinin sınırlarını zorladı. İstihbarat raporları ve uydu görüntüleri, Babil'in kuzeyindeki Curf Nasr bölgesinde 2021'den bu yana petrol ve petrol ürünlerinin kaçakçılığı için boru hatlarının yasa dışı biçimde delindiği organize ağları ortaya çıkardı. Söz konusu kaçakçılık faaliyetlerinden aylık yüz milyonlarca dolarlık gelir elde edildiği tahmin ediliyor.

Bu gelişmelerin ardından Zeydi, askeri ve denetim kurumlarının başında bulunduğu üst düzey bir soruşturma komisyonu kurarak dikkat çekici bir adım attı.

Hükümet, askeri müdahale seçeneğini gündeme getirmiş ve bölgede güvenlik güçlerini alarma geçirmişti. Ancak Zeydi, baskın kararını geçici olarak askıya alarak Koordinasyon Çerçevesi liderlerinin arabuluculuğuna son bir fırsat tanıdı. Bu girişim sonucunda 13 Kasım'da soruşturma komisyonu Curf Nasr'a girerek sahadaki çalışmalarına başladı. Komisyon, bölgede konuşlanan silahlı grup liderleriyle yaptığı görüşmenin ardından görevini fiilen yürürlüğe koydu.

Bu gelişmenin etkileri yalnızca sahayla sınırlı kalmadı. Bölgede kaçakçılık faaliyetlerinin yürütüldüğünü reddeden Babil Valisi, yaşananların ardından istifa etmek zorunda kaldı. Böylece hükümetin müttefikleri arasındaki siyasi çatlak da belirginleşti.

Direniş gruplarının finans kaynakları hedefte

Curf Nasr hamlesini, hükümetin direniş gruplarını devlet denetimi dışında besleyen ticari şirketleri ve şüpheli sözleşmeleri hedef alan daha geniş kapsamlı girişiminden ayrı değerlendirmemek gerekiyor.

Zeydi, bu mücadeleyi Savaş Sanayii Kurumu üzerinden başlattı. Hükümet, tedarik sözleşmelerinin yalnızca üretici firmalarla yapılmasına karar vererek aracı şirketlerle bütün ticari ilişkileri yasakladı. Aynı dönemde yolsuzluk şüpheleri ve Hizbullah Tugayları'yla bağlantılı şirketlerin karıştığı sözleşmeler hakkında soruşturma başlatıldı. Söz konusu sözleşmelerin toplam değerinin 200 milyar Irak dinarını aştığı belirtildi.

Hükümetin incelemeleri askeri sözleşmelerle de sınırlı kalmadı. Musul Uluslararası Havalimanı'nda yeni bir adım atan Bağdat, direniş gruplarıyla bağlantıları tespit edilen üç işletme şirketinin sözleşmesini iptal etti. Bunlar Sky Plus, Sama el-Matar ve el-Faysal eş-Şamih şirketleri oldu. Hükümet, havalimanındaki hizmetlerin yürütülmesi için dosyanın bu alanda uzmanlaşmış uluslararası şirketlere devredilmesi talimatını verdi.

Aracı şirketler üzerinden kurulan çıkar ağı

Bağdat, eş zamanlı olarak sınır kapıları ve petrol denetimleri üzerindeki kontrolünü de sıkılaştırdı. Akaryakıt tankerlerinin hareketlerine yönelik kontroller artırılırken denetimsiz sınır geçiş noktaları kapatıldı. Bu kapsamda Şeyb Sınır Kapısı da kapatıldıktan sonra daha sıkı denetim ve kurallarla yeniden açıldı. Hükümetin bu adımlarla gümrük gelirlerindeki kaybı ve yakıt kaçakçılığını durdurmayı hedeflediği belirtildi.

Güvenlik ve strateji uzmanı Seyf Raad, hükümetin hedef aldığı bu ağları "parazit aracılık" olarak nitelendirdi. Raad'a göre bu sistem, devlet hazinesini yıllardır zarara uğratıyor. Uzman, aracı şirketlerin yarattığı fiyat farklarının boyutuna dikkat çekerek gerçek değeri 82 bin doları aşmayan bir uçağın, aracılar üzerinden 900 milyon Irak dinarına varan bir bedelle temin edildiğini açıkladı.

Raad, aracıların sistemden çıkarılmasının yalnızca kamu kaynaklarının korunmasını sağlamayacağını, aynı zamanda güvenlik güçlerinin ihtiyaçlarına ilişkin hassas bilgilerin sızdırılmasını da önleyeceğini söyledi. Uzman, bu tür bilgi sızıntılarının ulusal güvenliği tehdit ettiğini vurguladı.

Zeydi'nin sessiz kuşatma stratejisi

Zeydi hükümetinin yaklaşımı, direniş gruplarının mali gücünü zayıflatarak insan kaynağını seferber etme ve faaliyetlerini sürdürme kapasitelerini düşürmeye dayanıyor. Hükümet, bu yolla direniş gruplarını mümkün olan en düşük güvenlik maliyetiyle silahsızlandırmayı amaçlıyor.

Bu strateji yargı denetiminde yürütülüyor. Kaçakçılık faaliyetlerine ve ruhsatsız silah bulundurmaya karıştığı belirtilen kişiler hakkında yakalama kararları çıkarılırken gözaltı operasyonları da düzenleniyor.

Siyaset araştırmacısı Galib ed-Daami, direniş gruplarını devlet kurumlarına katılmaya yöneltmenin en etkili yolunun mali kaynaklarını kesmek olduğunu düşünüyor. Irak'ın kritik bir yol ayrımında bulunduğunu belirten ed-Daami, ülkenin ya hukuk devletinin otoritesini yeniden tesis edeceğini ya da kaosa sürükleneceğini söyledi. Ed-Daami'ye göre devlet kendi kaynakları üzerindeki denetimini yeniden kazandıkça kontrol dışındaki silahlı yapıların nüfuzu da azalacak.

Silahların devlet kontrolüne alınması için geri sayım

Bağdat, zaman baskısı altında hareket ediyor. Uluslararası Koalisyon'un görevi 1 Ekim 2026'da sona erdikten sonra Zeydi hükümeti, silahların devletin kontrolünde toplanması için 30 Haziran 2027'yi kesin son tarih olarak belirledi.

Bu takvim, ABD'nin Irak üzerindeki artan baskısıyla da aynı döneme denk geliyor. Washington, Bağdat'a sağladığı ekonomik ve siyasi desteği, hükümetin yaptırımları aşmakla suçlanan finansman ve kaçakçılık ağlarını dağıtma konusundaki kararlılığına bağlıyor.

Koordinasyon Çerçevesi liderleri ise ekonomik kararların askeri çatışmaya dönüşmesini önlemek ve gerilimi kontrol altında tutmak amacıyla arabuluculuk girişimlerini sürdürüyor.

Buna rağmen Zeydi hükümeti, direniş gruplarıyla mücadelesinde geri adım atmaya yanaşmıyor. Hükümetin önünde iki seçenek bulunuyor: Direniş gruplarının belirlenen takvim çerçevesinde devletin otoritesini kabul ederek silahlarından ve mali ayrıcalıklarından vazgeçmesi ya da ekonomik tecrit, hukuki soruşturmalar ve sahadaki operasyonlarla karşı karşıya kalması.

İkinci seçeneğin bedelinin yalnızca direniş grupları açısından değil, Irak'ın genel istikrarı bakımından da ağır olacağı değerlendiriliyor.