Tahran: Diplomasiye de savaşa da hazırız
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Tahran’ın diplomasi, yaptırımlara karşı koyma ve askerî çatışma ihtimallerine hazır olduğunu belirterek Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ABD’nin taahhütlerini yerine getirmesine bağladı.
YDH- İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Tahran’ın diplomasi, ekonomik baskılara karşı koyma ve askerî çatışma ihtimallerinin üçüne de hazır olduğunu söyledi. Garibabadi, ABD’yle herhangi bir anlaşmanın İran’ın askerî gücüyle desteklenmesi ve Washington’ın taahhütlerini ihlal etmesini önleyecek somut güvenceler içermesi gerektiğini belirtti.
IRNA’ya pazar günü konuşan Garibabadi, İran’ın gelecekteki müzakerelere de Washington’a duyduğu güvensizlikle yaklaşacağını söyledi. ABD’li yetkililerin açıklamalarının ya da geçmişteki hataları kabul etmesinin tek başına yeterli güvence oluşturmayacağını belirten Garibabadi, “Bir savaş durumundayken bütün umutları diplomasiye bağlayamazsınız.” dedi.
İranlı yetkili, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin taahhütlerini askıya almasıyla askerî ve savunma tedbirlerini birlikte yürüttüğünü, diplomatik girişimlerin de sahadaki gelişmelerle eşgüdümlü olduğunu söyledi. İran’ın diplomatik tutum ve adımlarının askerî stratejisiyle “yüzde 100 uyumlu” olduğunu kaydetti.
“Savaşın bedelini yalnızca İran ödemez”
Garibabadi, İran’la savaşa girmenin sonuçlarının askerî ve güvenlik alanlarıyla sınırlı kalmayacağını; dünya ekonomisini, finans piyasalarını ve uluslararası ticareti de etkileyeceğini söyledi. Deniz taşımacılığında sigorta ve gemi kiralama maliyetlerinin yükseldiğini, gemilerin rotalarını değiştirmek zorunda kaldığını ve gübre tedarikinde sorunlar yaşandığını belirtti.
İran’ın Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından diğer ülkelerin zarar görmesini istemediğini savunan Garibabadi, “Çatışmamız ABD’yle. ABD düşmanımız; diğer ülkelerle diplomatik temaslarımızda ise her zaman mantık çerçevesinde konuşuyoruz.” dedi. İran’ın kendi mallarını ihraç edemediği, gerekli ürünleri de aynı güzergâhtan alamadığı bir durumda boğazın diğer ülkelere açık tutulmasının mantıksız olduğunu vurguladı.
Garibabadi, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasından ayrı olarak İran’ın komşularıyla kara sınırlarının açık olduğunu; Irak, Türkiye, Pakistan, Türkmenistan, Ermenistan ve Azerbaycan’la sınır geçişlerinin sürdüğünü belirtti. Bazı noktalardaki teknik aksaklıklar nedeniyle geçişlerin kısa süreli durabildiğini, ardından yeniden normale döndüğünü söyledi. İran’a ve Irak ile Türkiye’ye uçuşların da sürdüğünü kaydetti.
Hürmüz için İran-Umman görüşmeleri
Garibabadi, İran ile Umman’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğine ilişkin yeni düzenlemeler üzerinde üç haftadan uzun süredir görüştüğünü ve bir mutabakata yaklaştığını söyledi. Görüşmelerin yalnızca gemi güzergâhlarını değil, boğazın gelecekte nasıl yönetileceğini de kapsadığını belirtti.
Mevcut düzenlemeler, İran’ın ulusal güvenlik kaygılarını karşılamıyor. Tahran’ın talebi üzerine Umman, boğazın giriş ve çıkış rotalarında köklü değişiklikleri değerlendirmeyi kabul etti. Önerilen düzenleme; kıyı devletlerinin egemenliğini, deniz güvenliğini, gemi trafiğinin yönetimi için ortak bir İran-Umman koordinasyon merkezinin kurulmasını ve geçiş başvurusu yapan gemilere ilişkin bilgi toplanmasını içeriyor.
Garibabadi, yeni güzergâhın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması anlamına gelmediğini özellikle vurguladı. Önerilen koridorun, İran’ın Larak Adası yakınındaki kuzey rotasıyla Umman kara sularından geçen güney rotasının yerini alacağını; güzergâhın bir bölümünün İran, diğer bölümünün Umman kara sularından geçeceğini söyledi.
Düzenlemenin başlangıçta iki ila dört ay, gelişmelere bağlı olarak daha uzun süre geçerli olabileceğini belirten Garibabadi, boğazın açılması ve geçiş ücretleri gibi konuları içerecek ikinci aşama için İran’ın üst düzey makamlarının ayrıca karar vermesi gerektiğini kaydetti.
Tahran, boğazın açılmasını ABD’nin adımlarına bağlıyor
Garibabadi, yeni düzenlemenin uygulanmasının ABD’nin deniz ablukası, askerî çatışmaların yeniden başlaması, Lübnan’daki durum, yeni yaptırımlar ve daha önce geçici olarak kaldırılan yaptırımların yeniden yürürlüğe konması gibi başlıklara bağlı olduğunu söyledi. İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin görüşmelerin askıya alınmasını da çözülmesi gereken konular arasında saydı.
Washington’ın İslamabad mutabakatındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğini, İran’ın ise kendi yükümlülüklerini yerine getirdiğini savunan Garibabadi, Hürmüz’deki düzenlemelerin İran ile Umman arasında yürütülen ikili bir süreç olduğunu belirtti. Tahran’ın dış güçlerin boğazın yönetimine müdahalesini kabul etmeyeceğini söyledi.
Garibabadi, İran’ın boğazı süresiz kapalı tutmayı amaçlamadığını, ancak savaş ya da güvenlik tehdidi karşısında ulusal güvenliğini korumak için gerekli tedbirleri alacağını ifade etti. ABD, çevredeki güvenlik koşullarını değiştirmeden ve taahhütlerini yerine getirmeden boğazın tek taraflı biçimde açılmasını kabul etmeyeceklerini söyledi.
“ABD’den mesaj aldık, müzakere yürütmüyoruz”
Garibabadi, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la görüşmeler yapıldığı yönündeki açıklamalarını reddederek son günlerde Washington’la doğrudan müzakere yürütülmediğini söyledi. Hürmüz’e ilişkin temasların yalnızca İran ile Umman arasında sürdüğünü belirtti.
Bununla birlikte Tahran’ın Washington’dan, ABD’nin taahhütlerine geri dönmeye hazır olduğunu bildiren mesajlar aldığını doğruladı. Mesajların incelendiğini, ancak sürecin ikinci aşamasına geçme kararı alınmadığını söyledi. İran’ın, Washington’ın önceki yaklaşımının yanlış olduğunu kabul edip etmediğini ve verdiği sözleri yerine getirip getirmeyeceğini değerlendireceğini kaydetti.
Garibabadi, İran’ın birkaç haftalık bir mutabakatın ardından yeni bir ihlalle ve yeniden askerî çatışmayla karşılaşmak istemediğini belirterek, taahhütlerini yerine getirme iradesini kanıtlama sorumluluğunun ABD’ye ait olduğunu söyledi. İran Dışişleri bakanı ile Meclis başkanına Pakistan’dan ziyaret daveti geldiğini de doğrulayan Garibabadi, ziyaretler için henüz kesin bir takvim belirlenmediğini bildirdi.
Nükleer tesislere saldırı ve UAEA eleştirisi
İran’ın nükleer programına değinen Garibabadi, ABD’nin 12 günlük savaş sırasında zenginleştirme faaliyetleriyle bağlantılı ekipmanları, 40 günlük savaşta ise zenginleştirme dışındaki tesisleri hedef aldığını söyledi. Bu saldırıların uluslararası hukuku, BM Şartı’nı ve UAEA’nın ilgili düzenlemelerini ihlal ettiğini kaydetti.
Saldırılardan önce İran’ın UAEA denetimlerine açık olduğunu öne süren Garibabadi, Ajansın küresel denetimlerinin yaklaşık yüzde 70’inin İran’da yapıldığını, denetçilerin üçte ikisinin yalnızca İran dosyasında çalıştığını vurguladı. ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer silah geliştirdiği yönündeki iddialarını da reddetti; UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi’yi tesislere yönelik saldırıları açıkça kınamamakla eleştirdi.
Garibabadi ayrıca İran ile Rusya’nın Hazar Denizi’ne yabancı güçlerin yerleşmesine karşı ortak tutuma sahip olduğunu söyledi. Katar’ın ABD ile İran arasındaki temaslarda arabuluculuğu sürdürdüğünü, Pakistan’ın da sürece katıldığını belirtti.




