Wall Street Journal'a göre, İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısını sınırlayıp ücret talep ederek dünyanın en kritik enerji geçidindeki kontrolünü kurumsallaştırmaya çalışıyor.
YDH- Wall Street Journal'ın haberine göre, İran, arabuluculara yaptığı açıklamada, ABD-İsrail ve İran arasında sağlandığı iddia edilen ateşkes kapsamında Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısını günde yaklaşık on iki ile sınırlandıracağını ve geçiş ücreti alacağını bildirdi.
Wall Street Journal, bu hamlenin, Tahran'ın dünyanın en önemli enerji sevkiyat rotası üzerindeki denetimini sıkılaştırma niyetini ortaya koyduğunu öne sürdü.
Arap arabuluculara göre, boğazdan geçecek gemilerin Devrim Muhafızları ile koordinasyon sağlaması gerekecek.
S&P Global Market Intelligence verilerine göre, Çarşamba günü yalnızca dört geminin geçişine izin verildi; bu sayı Nisan ayının en düşük seviyesi olarak kayda geçti.
Arabulucular ve gemi simsarları ise İran’ın, gemilerden geçiş ücretine ilişkin düzenlemeleri önceden yapmalarını ve ödemeleri kripto para ya da Çin yuanı cinsinden gerçekleştirmelerini talep ettiğini belirtti.
Wall Street Journal'a göre, İran'ın bu talepleri, savaşı yeni bir nüfuz ve potansiyel gelir kaynağı yaratmak için nasıl kullandığını gösteriyor.
Hürmüz’deki yeni gerçeklik: İran izni olmadan geçiş yok
Tahran, savaş sırasında izni olmadan geçmeye çalışan gemileri hedef alarak su yolunun kontrolünü ele geçirmişti.
Bu düzenleme, ABD ve İran arasında Salı günü varılan iki haftalık ateşkes süresince kalıcı hale getirilmeye çalışılıyor.
İran’ın su yolunun yönetiminde kalıcı bir rol üstlenme ihtimali, ihracatlarının büyük kısmını bu boğaza borçlu olan Körfez enerji üreticileri ile Avrupa ve Asya’daki enerji tüketicilerini endişelendiriyor.
✦ Eski ABD Dışişleri Sözcüsü: Savaş İran'ın stratejik kazanımıyla sona eriyor
✦ ABD istihbaratı: İran, Hürmüz'ü yakın zamanda açmayacak
✦ Hürmüz'ün anahtarı Devrim Muhafızları'nda
ABD kamuoyu önünde hâlâ "özgür ve açık" bir boğaz için baskı yapsa da İran kontrolü gevşetme niyetinde görünmüyor.
Bir mürettebatın Wall Street Journal ile paylaştığı ses kaydına göre, Çarşamba sabahı İran makamları deniz telsizi (VHF) üzerinden yaptıkları yayında, Devrim Muhafızları deniz kuvvetlerinden izin almadan geçmeye çalışan gemilerin imha edilme riski taşıdığı uyarısında bulundu.
Mesaj, Fars Körfezi ve Umman Denizi'ndeki tüm gemilere yönelikti.
Dost gemilere izin, müttefiklere ücret, rakiplere engel
İsrail askeri istihbaratı eski İran masası başkanı Danny Citrinowicz, "Hürmüz Boğazı onlar için kesinlikle füzeler ve nükleer program kadar önemli hale geldi. Kontrol onlar için bir zorunluluktur," değerlendirmesinde bulundu.
════════════════════════
İsrail güvenlik uzmanı: Savaş, İran'ın gücünü artırdı
════════════════════════
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sosyal medya üzerinden yaptığı ve Trump ile Beyaz Saray tarafından da paylaşılan açıklamasında, iki haftalık ateşkes süresince su yolundaki trafiğin İran silahlı kuvvetlerinin gözetiminde olacağını belirtti.
Trump yönetiminin bu talepleri zımnen kabul etmesi, İran'ın dünya petrol arzının yaklaşık %20'sine tekabül eden günlük 20 milyon varillik sevkiyat üzerindeki hakimiyetini pekiştirme riski taşıyor.
Sadece altı hafta önce, savaştan evvel gemiler İran ile herhangi bir askeri koordinasyon kurmadan boğazdan serbestçe geçebiliyordu.
╰┈➤ Foreign Policy: Savaş bitse de enerji krizi sürecek
╰┈➤ Hürmüz Boğazı'nda Çin ve Suudi gemileri bekleyişte
╰┈➤ İsrail basını: İran hala Hürmüz'de inisiyatifi elinde tutuyor
╰┈➤ Petrol piyasası ateşkes konusunda temkinli
╰┈➤ İran'dan Hürmüz Boğazı ve Körfez için stratejik güvenlik adımı
Yeni düzenlemeler, beş haftalık savaşta aldığı darbelere rağmen Fars Körfezi'ndeki güç dengesini değiştiriyor ve İran'ın küresel nüfuzunu artırıyor.
Körfez enerji üreticileri, İran'a ödeme yapılmasını gerektiren her türlü düzenlemeye şiddetle karşı çıkıyor.
Arabulucular, İran'ın bu talebinin önümüzdeki haftalarda kalıcı bir ateşkes için yapılacak görüşmeleri karmaşıklaştıracağını öngörüyor.
Alman Uluslararası ve Güvenlik İşleri Enstitüsü'nden Hamid Rıza Azizi, bu hafta yayımlanan analizinde, "Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol bugün farklı bir nüfuz türü sunuyor; küresel piyasalarda anında hissedilen, sürekli uygulanabilen ve uzun diplomasi süreçlerine daha az bağımlı bir güç," ifadelerini kullandı.
İran Hürmüz’de siyasi filtreli geçiş düzeni kuruyor
Nakliye şirketleri, İran'ın şimdiden bir ücret sistemi kurduğunu belirtiyor.
Son haftalarda Tahran; İran petrolü veya mallarını taşıyan gemilerin serbestçe geçtiği, dost ülkelerin gemilerinin belirli bir ücret ödediği, ABD veya İsrail ile müttefik ülkelerin gemilerinin ise tamamen engellendiği kademeli bir yaklaşımı resmileştirmeye çalışıyor.
Petrol analiz firması Sparta'nın petrol araştırmaları müdürü Neil Crosby, "Durum mevcut halinden daha resmi bir yapıya kavuşana kadar, işlemler gemi bazlı yürütülecektir; bu da petrol piyasası için akışın neredeyse sıfır kalmaya devam edeceği anlamına gelir," dedi.
Geçişine izin verilen gemiler, normal kanalın kuzeyinden, İran'ın Qeşm ve Lark adaları arasındaki bir koridordan, Umman Denizi'nin açık sularına doğru İran kıyılarını takip ederek seyrediyor.
Gemi işletmecileri ve armatörlere göre, ücretler yaklaşık bir hafta önceden belirleniyor ve geminin büyüklüğüne göre değişiyor; yaklaşık iki milyon varil petrol taşıyabilen bir süper tanker için bu bedel 2 milyon dolara kadar çıkabiliyor.
İran devlet televizyonu IRNA'ya göre, İran parlamentosu boğaz için geçiş ücretlerini ve İran onayını içeren yeni bir yönetim planını onayladı.
Wall Street Journal'a göre, Tahran, arabuluculara sunduğu taleplerde, geçiş ücretlerini kanalın karşı kıyısını Birleşik Arap Emirlikleri ile paylaşan Umman ile bölüşmeyi teklif etti.
Bu harçlar, gemi büyüklüğüne göre belirlenecek olup temel geçiş ücreti, güvenlik refakati ve idari işlem bedellerini kapsayacak. ABD ve İsrail saldırılarına karşı çıkan ancak kendisi de İran füzeleri ve dronlarının hedefi olan Umman, henüz bu plana dahil olmayı kabul etmedi.
Hürmüz ücretleri Batı finans sistemini bypass ediyor
Arabuluculara göre İran, bazı ücretleri halihazırda Çin yuanı ile tahsil etmeye başladı.
Bu durum, bölge yetkilileri tarafından Batı ve müttefiklerinin petrol piyasaları üzerindeki nüfuzunun azalmasına yönelik bir tehdit olarak görülüyor.
Körfez ülkelerinden yetkililer, İran'ın önerisinin seyrüsefer serbestisini garanti altına alan Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi gibi uluslararası anlaşmaları ihlal ettiğini savunuyor.
╰┈➤ NYT: İran, Hürmüz Boğazı'nı açma karşılığında güvenlik istiyor
╰┈➤ Müttefikler Hürmüz Boğazı için ABD'siz B planını tartışıyor
╰┈➤ ABD, Hürmüz Boğazı için NATO’ya süre verdi
╰┈➤ Trump’ın ‘kıyamet’ tehdidi başarısız oldu
╰┈➤ Emekli Amerikalı general Keane: İran ateşkes sürecinde kontrolü elinde tutuyor
Geçiş ücretlerini kurumsallaştırmak hukuki açıdan zorlayıcı bir süreç.
Mısır ve Panama kendi kanalları için ücret alabilse de, uluslararası deniz hukuku hükümetlerin Hürmüz Boğazı, Manş Denizi, Cebelitarık veya Malakka gibi doğal su yollarından geçiş ücreti almasına izin vermiyor.
Ayrıca İran, kendisini ana akım finans ağlarından neredeyse tamamen koparan ABD ve Avrupa yaptırımlarına tabi durumda.
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, savaş bittiğinde en büyük zorluğun İran'ın "yasa dışı ve tehlikeli" olarak nitelendirdiği bu harçları dayatmasını önlemek olacağını söyledi.
Ancak Rubio, İran'ın bu ücretleri uygulamaya koyması durumunda, enerji arzı için boğaza en çok bağımlı olan Avrupa ve Asya ülkelerinin harekete geçmesi gerektiğini belirtti.
✦ İran'dan bölge ülkelerine 'Hürmüz Paktı' teklifi
✦ Hürmüz ve Babülmendep'in kesişme senaryosu
✦ Azizi: Hürmüz Boğazı artık sadece İran kurallarına uyanlara açık
ABD'nin her türlü çabaya dahil olacağını ancak liderlik etmesine gerek olmadığını da sözlerine ekledi.
İsveç bankası SEB'in baş gelişmekte olan piyasalar stratejisti Erik Meyersson, "Bu, herkesin öngördüğü ve uyardığı bir ekonomik felaketti, ancak Trump yine de bildiğini yaptı," dedi.
Meyersson, ABD'nin askeri varlığına atıfta bulunarak, "Havadaki mutlak üstünlük ile Hürmüz Boğazı üzerindeki tam acziyetin yan yana gelmesi gerçekten ilginç bir tezat oluşturuyor," şeklinde konuştu.
Tanker trafiği füze gölgesinde: Hürmüz’deki belirsizlik küresel piyasaları kilitliyor
İran, boğazdaki hakimiyetini, geçmesi gereken tankerlere ve diğer gemilere yönelik füze ve dron saldırısı tehdidiyle sürdürüyor.
Denizcilik ve petrol endüstrisi analistleri, trafiğin barış dönemi seviyelerine dönmesi için İran'ın saldırı düzenlemeyeceğine dair açık güvenceler verdiği bir ateşkesin şart olduğunu vurguluyor.
✦ İran, Hürmüz'de yeni güvenlik ve mali düzenleme aşamasına geçti
✦ İran meclisi, Hürmüz Boğazı'nın millileştirilmesi için harekete geçti
✦ İran, küresel ticareti stratejik kaldıraca dönüştürdü
✦ Hürmüz krizi Avrupa'ya kaça mal olacak?
Boğazın kapalı olması, küresel gıda fiyatlarında artışa ve genel tüketici enflasyonuna yol açıyor.
BM ticaret ajansı verilerine göre, savaştan bir hafta önce dünya deniz yoluyla taşınan ham petrolün %38'i ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) %19'u bu boğazdan geçiyordu.
Bölge aynı zamanda gübreler ve yarı iletken yapımında kullanılan helyum gibi kimyasallar için de kritik bir geçiş noktasıdır.
Körfez'de mahsur kalan mürettebat üyeleri, Çarşamba günü yaptıkları açıklamada, geçişin güvenli olup olmadığı konusunda İran'dan veya yerel acentelerinden henüz net bir rehberlik almadıklarını belirttiler.
Çoğu nakliye hattı ve petrol şirketi, ateşkesin kalıcı olup olmayacağını, nasıl uygulanacağını ve boğazı yönetmek için nihai olarak hangi rejimin kurulacağını görmeden gemilerini riske atmayıp beklemeyi tercih ediyor.
Londra merkezli Lloyd’s List Intelligence risk analiz uzmanı Bridget Diakun, "Bu belirsizlik tek başına birçok armatörü hareketsiz tutmaya yetiyor; çünkü ortada net bir yanıt yok," dedi.
