Mali’de ayrılıkçılar ve el-Kaide bağlantılı grupların saldırıları çatışmaları tırmandırırken, Rusya’nın rolü ve bölgesel rekabet krizin daha da büyüyebileceği kaygılarını artırıyor.
YDH- Middle East Eye (MEE), Tuareg ayrılıkçıları ile el-Kaide bağlantılı bir koalisyonun geçen ay Mali’deki askeri yönetime karşı başlattığı sürpriz saldırıların ardından ülke genelinde çatışmaların sürdüğünü bildirdi.
Haberde, Azavad Kurtuluş Cephesi (FLA) ile Cemaat Nusretü’l-İslam ve’l-Müslimin (JNIM) gruplarına bağlı unsurların çeşitli kasabaları ve askeri üsleri ele geçirdiği, başkent Bamako’yu kuşatma altına aldığı ve Savunma Bakanı Sadio Camara’yı öldürdüğü belirtildi.
MEE, bunun 2020’de iktidara gelen yönetimin karşılaştığı "en ciddi meydan okuma" olduğunu ifade etti.
Her iki grubun da Bamako’nun yaklaşık bin kilometre kuzeyindeki, merkezi yönetimlerin uzun süredir kontrol kurmakta zorlandığı uzak bölgelerde faaliyet yürüttüğü kaydedildi.
Haberde ayrıca, Kremlin’in bölgesel nüfuzunu artırma girişimleri kapsamında Rusya bağlantılı "Afrika Kolordusu" paralı askerlerinin de ülkedeki çatışmalarda yer aldığı aktarıldı.
İç savaşın arka planı
MEE, Mali’nin Fransa’nın eski sömürgelerinden biri olduğunu, 1960 yılında bağımsızlığını kazandığını ve kuzeyde Sahra’dan güneyde Sahel ve savan kuşağına kadar uzanan geniş bir coğrafyaya sahip olduğunu bildirdi.
Haberde, kuzey Mali’deki Tuareg ayrılıkçı isyanının 2012 yılında daha geniş çaplı bir iç savaşı tetiklediği belirtildi. Çatışmaların o tarihten bu yana aralıklarla devam ettiği ifade edilirken, ülkenin Ağustos 2020’de Cumhurbaşkanı İbrahim Boubacar Keita’ya karşı gerçekleştirilen darbenin ardından askeri yönetim tarafından idare edildiği kaydedildi.
Özel kuvvetler subayı Assimi Goita’nın darbeye liderlik ettiği, ardından devlet başkan yardımcısı olduğu ve eski Savunma Bakanı Bah Ndaw’ın sivil cumhurbaşkanı olarak göreve getirildiği ifade edildi.
MEE, Goita’nın Mayıs 2021’de ikinci bir darbeyle tam kontrolü ele geçirdiğini, Ndaw ile Başbakan Moctar Ouane’yi tutuklayarak devlet başkanlığını üstlendiğini aktardı.
Haberde, Goita’nın o tarihten itibaren “otoriter” bir yönetim kurduğu, silahlı gruplara karşı baskıları artırdığı ve Moskova ile ilişkileri derinleştirdiği belirtildi.
Ayrıca, Aralık 2024’ten bu yana Afrika Kolordusu güçlerinin ülke genelinde konuşlandırıldığı ifade edildi. Bu unsurların önemli bölümünün daha önce Wagner Grubu bünyesinde görev yaptığı, Wagner’in ise geçen yıl Mali’den çekildiğini duyurduğu kaydedildi.
Fransız ve BM güçleri çekildi
MEE, 2014’ten bu yana Mali’de konuşlu Fransız birliklerinin Paris ile Bamako arasındaki ilişkilerin kötüleşmesi nedeniyle 2022’de ülkeden çekildiğini bildirdi.
Ayrıca, on yıl süren Birleşmiş Milletler barış gücü misyonunun da direktörünün sınır dışı edilmesinden sonra Mayıs 2023’te ülkeden ayrıldığı ifade edildi.
Ancak ülkenin büyük bölümünün hâlâ “ihtilaflı” alan niteliği taşıdığı ve ayrılıkçı hareketlerin dış bölgelerin önemli kısımlarını kontrol etmeye devam ettiği kaydedildi.
"Başkent kuşatma altında"
MEE, FLA ve JNIM koalisyonlarının 25 Nisan’da ülke genelinde askeri noktalara saldırılar başlattığını belirtti.
Saldırıların başkent Bamako’nun yanı sıra Savunma Bakanı Camara’nın yaşadığı Kati bölgesine kadar ulaştığı ifade edildi.
Haberde, Camara’nın 26 Nisan’da konutuna düzenlenen intihar saldırısında öldürüldüğü bildirildi.
Goita’nın üç gün sonra savunma bakanlığı görevini de üstlendiği kaydedildi.
MEE, JNIM’in 28 Nisan’da Bamako’yu kuşatma altına aldığını duyurduğunu, 6 Mayıs’ta yayımlanan görüntülerde ise başkente giden gıda kamyonlarının ateşe verildiğinin görüldüğünü belirtti.
Bu sırada kuzey Mali’deki Kidal gibi stratejik kentlerin de isyancıların kontrolüne geçtiği, Afrika Kolordusu unsurlarının 26 Nisan’da bölgeden çekildiği ve sonrasında hükümetin bölgeye hava saldırıları düzenlediği ifade edildi.
Haberde Goita’nın 29 Nisan’da güvenlik durumunun "kontrol altında" olduğunu söylediği, ancak saldırıların buna rağmen devam ettiği aktarıldı.
6 Mayıs’ta JNIM savaşçılarının Bamako yakınlarındaki Kenieroba Merkez Cezaevi’ne baskın düzenlediği, cezaevinde 2 bin 500’den fazla mahkumun bulunduğu bildirildi.
Ülke genelinde yüzlerce kişinin hayatını kaybettiğinden endişe edildiği belirtildi.
JNIM’in yapısı ve hedefleri
MEE, JNIM’in "İslam ve Müslümanlara Yardım Grubu" olarak çevrilen, el-Kaide bağlantılı Selefi bir yapı olduğunu ifade etti.
Örgütün 2017’de Ensarüddin, el-Murabitun, Ketibe Macina ve Mağrip el-Kaidesi’nin birleşmesiyle kurulduğu belirtildi.
Haberde, örgütün bugün yaklaşık "6 bin savaşçıya" sahip olduğu ve Mali’nin doğusunun yanı sıra Nijer ile Burkina Faso’nun bazı bölgelerinde etkili olduğu kaydedildi.
Ayrıca Benin, Togo ve Fildişi Sahili’ndeki saldırıların da sorumluluğunu üstlendiği aktarıldı.
Örgütün hedefinin bölgedeki Batı etkisini sona erdirmek ve şeriat uygulamak olduğu, BM Güvenlik Konseyi yaptırımları altında bulunduğu ve Mali ile ABD dahil birçok ülke tarafından "terör örgütü" kabul edildiği belirtildi.
FLA ve Tuareg ayrılıkçılığı
MEE, FLA’nın kuzey Mali’de "Azavad" olarak tanımladığı bölge için bağımsızlık isteyen ayrılıkçı bir yapı olduğunu bildirdi.
Örgüt liderliği ile tabanının büyük bölümünün Tuareglerden oluştuğu ifade edildi. Tuareglerin Sahra boyunca birçok ülkeye yayılmış Berberi kökenli bir topluluk olduğu, kuzey Mali’deki Kidal ve Menaka bölgelerinde çoğunluğu oluşturdukları ve ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 10’unu meydana getirdikleri kaydedildi.
FLA’nın Tuareg lider Alghabass Ag Intalla tarafından yönetildiği ve 2024 yılında MNLA ile daha küçük Tuareg gruplarının birleşmesi sonucu kurulduğu ifade edildi.
Haberde, Tuareglerin 1960’tan bu yana sık sık ayaklandıkları ve özerklik talep ettikleri belirtildi.
2012’de MNLA’nın hükümete karşı başlattığı isyanın ülke genelindeki savaşı ateşlediği kaydedildi.
MEE, MNLA’nın Ensarüddin ile işbirliği yaparak kuzeyin büyük bölümünü ele geçirdiğini ve Nisan 2012’de "Bağımsız Azavad Devleti" ilan ettiğini belirtti.
Ancak örgütün Haziran 2012’de yaşanan iç anlaşmazlıklar ve Fransız-BM müdahaleleri sonrasında kontrolünü kaybettiği aktarıldı.
“Zorunlu bir evlilik”
Sahel uzmanı Cibrin Issa’nın MEE’ye yaptığı değerlendirmede, JNIM ile FLA arasındaki ittifakın "Azavad açısından zorunlu bir evlilik, el-Kaide açısından operasyonel bir düzenleme" olduğu ifade edildi.
Issa, "Amaç, kuzeyde Mali ordusunu oyalarken cihatçı grupların güneye ilerleyip başkenti kuşatması ve aynı anda birçok baskı cephesi açması" dedi.
Paris merkezli Malili gazeteci Hamdi Jowara ise bu ilişkiyi "tek başına yenilemeyen ortak bir düşmana karşı geçici bir uyum" olarak tanımladı.
Jowara, koordinasyonun "örgütsel birleşmeden çok görev paylaşımına dayandığını" ifade etti.
