ABD, İran’ın ele geçirdiği su altı aracının önemini neden küçümsüyor?

YDH ― Mehr Haber Ajansı’nın analizi, Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’nda ele geçirdiği ABD yapımı Anduril Dive-LD’nin gerçekten önemsiz ve arızalı bir sistem olup olmadığını sorguluyor.

✱✱✱

Devrim Muhafızları, dün Hürmüz Boğazı'nın girişinde Amerikan yapımı insansız bir denizaltı sistemine el konulduğunu ve bu adımın son derece karmaşık bir istihbarat ve operasyon süreciyle başarıya ulaştığını duyurdu. Paylaşılan görüntüler üzerinden askeri medyanın yaptığı ilk incelemeler, bu aracın Amerikan Anduril şirketinin ürettiği “Dive-LD” modeli olduğunu kanıtlıyor. Bu cihaz, ilk başta zannedildiği gibi “basit bir deniz robotu” değil; çok sayıda sensör ve görev yükü taşıyabilen devasa, otonom bir su altı aracı.

Deniz aracının ele geçirildiği duyurulduktan sadece birkaç saat sonra Washington, olayla ilgili bambaşka bir hikâye kurgulamaya girişti. ABD'nin iddiasına göre ele geçirilen bu sistem eski, arızalı ve hassas donanımlardan yoksun bir araçtı.

Amerika, ele geçirilen insansız denizaltıyı eski ve istihbari değeri bulunmayan bir sistemmiş gibi göstermeye çalışsa da teknik incelemeler, bu stratejik avın önemine dair bambaşka bir tablo sunuyor.

Sistemin üreticisi Amerikan Anduril şirketi, Dive-LD'yi “büyük çaplı ve otonom bir su altı aracı” olarak tanımlıyor. Şirketin paylaştığı resmi verilere göre Dive-LD, yaklaşık 5,8 metre uzunluğunda ve 1,2 metre çapında. Üstelik 6 bin metre derinliğe kadar inebiliyor ve aralıksız 10 gün boyunca tamamen otonom bir şekilde görev yapabiliyor. Daha da önemlisi, bu sistem sadece tek bir amaç için tasarlanmış sıradan bir araç değil. Dive-LD'nin mimarisi, üstlendiği göreve göre farklı donanımları ve sensörleri taşıyabilecek esneklikte tasarlanmış. Üretici şirket bu aracın görev yelpazesinde; istihbarat, keşif ve gözetleme, mayın harbi, denizaltı savunma harbi ve deniz tabanı haritalama gibi son derece kritik faaliyetleri sıralıyor. Hâl böyleyken, Amerika'nın “Araçta hassas donanımlar yoktu,” iddiası doğru kabul edilse bile, platformun bizzat kendisinin önemsiz veya modası geçmiş bir teknoloji olduğu sonucuna kesinlikle varılamaz.

Amerika olayı nasıl yansıtmaya çalıştı?

Washington ilk tepkisinde olayın ciddiyetini hafifletmeye çabaladı. Amerikan Merkez Kuvvetleri (CENTCOM) sözcüsü, sistemin ele geçirilmeden bir gün önce arızalandığını ve ABD ordusunun araç üzerindeki kontrolünü çoktan kaybettiğini ileri sürdü. Amerikan tarafının çizdiği tabloya göre bu araç; hassas istihbarat toplayamayan, gizli sonar ve radar donanımlarından yoksun, eski model bir cihazdan ibaretti. Oysa bu kurgu, kamuoyunun gözünden çok kritik bir gerçeği saklıyor: Bir platformun eski olması, onun illaki önemsiz veya değersiz olduğu anlamına gelmez. Hele ki bu platform, ABD'nin gelecekteki savaş mimarisinde; yani otonom ve insansız sistemlere dayanan yeni savaş konseptinde böylesine kilit bir rol üstleniyorsa...Sistemin geçmişine baktığımızda tablo daha da ciddileşiyor. Dive-LD, eski bir teknolojiyi yıllar önce üretip sonrasında rafa kaldırmış bir şirketin ürünü değil. Aksine Anduril şirketi, Dive Technologies firmasını 2022 yılında satın alarak bu teknolojiyi kendi ürün yelpazesine henüz yeni kattı.

Aynı zamanda bu sistem, ABD'nin otonom deniz araçlarını geliştirip yaygınlaştırmayı hedefleyen yeni askeri programlarının da tam merkezinde yer alıyor. Öyle ki DefenseScoop’un 2024 yılında yayımladığı bir rapora göre Dive-LD, ABD Donanması'nın “Replicator” adlı programının ikinci aşaması için özellikle seçilmişti. Bu programın temel amacı; muharebe sahasında çok daha fazla otonom ve insansız sistemin geliştirilip kullanıma sunulmasıdır. Başka bir deyişle, Hürmüz Boğazı'nda kaybedilen bu spesifik cihaz, o anki görev konfigürasyonu gereği bazı hassas donanımları üzerinde taşımıyor olsa bile, bu durum teknolojinin “önemsiz” olduğu iddiasını kesinlikle doğrulamıyor.

Bu sorunun yanıtını, küresel algı ve anlatı savaşlarında aramak gerekiyor. Operasyon sahasında insansız bir sistemin kaybedilmesi, askeri bir güç için tek başına olağan dışı sayılmayabilir. Ancak bu sistem, Hürmüz Boğazı gibi kritik bir bölgede, üstelik dünyanın en önemli enerji koridorlarından birinin hemen yanı başında hasım tarafın eline geçerse, mesele sadece kaybedilen aracın fiyatı veya üretim yılı olmaktan çıkar.

Olayın asıl önemi, su altı görevleri, keşif, gözetleme ve haritalama için tasarlanmış bir Amerikan sisteminin böylesine hassas bir bölgede kaybedilmesinde ve karşı tarafın bu aracı tespit edip başarıyla ele geçirdiğini tüm dünyaya ilan etmesinde yatıyor. Hâl böyleyken Washington'ın, bu kaybın yaratacağı istihbari ve psikolojik yıkımı sınırlandırmaya çalışması son derece doğal.

Zira sistem “eski”, “kusurlu” ve “hassas istihbarat kapasitesinden yoksun” olarak pazarlanırsa, kamuoyu nezdinde yaşanacak olası bir hezimet, karşı tarafın istihbarat ve operasyon başarısı olmaktan çıkarılıp basit bir “donanım arızası” kılıfına sokulmuş oluyor. Amerika'nın iddia ettiği teknik arıza senaryosu doğru olsa bile, bu durum İran'ın gerçekleştirdiği operasyonun değerini asla gölgelemiyor. Aksine, akıllara çok daha can alıcı bir soruyu getiriyor: Zorlu şartlarda ve uzun soluklu görevlerde kullanılmak üzere özel olarak tasarlanmış otonom bir Amerikan su altı sistemi, dünyanın en hassas deniz bölgelerinden birinde nasıl bozuldu ve sonrasında nasıl İran'ın eline geçti? Bu sorunun cevabı, sistemin “eski mi yoksa yeni mi” olduğu etrafında dönen propaganda tartışmasından çok daha büyük bir anlam taşıyor. Zira bu cevap, İran'ın istihbarat ağının ve deniz operasyonları kapasitesinin gerçek seviyesini ölçmek açısından kritik bir gösterge.

Bir “robot” avı mı, yoksa teknolojiye erişim mi?

Üretici firma Anduril, Dive-LD'yi yüksek riskli ortamlarda “gözden çıkarılabilir” bir sistem olarak tanımlıyor. Yani bu platform, doğası gereği zaten kaybedilme ihtimali göze alınan tehlikeli görevler için tasarlanmış durumda. Fakat bu noktanın doğru okunması gerekiyor: Bir sistemin gözden çıkarılabilir olması, onun işlevsiz veya faydasız olduğu anlamına gelmez.

Modern savaş doktrinlerinde pek çok insansız sistem, insanlı sistemlere kıyasla kaybedilme maliyeti çok daha düşük olacak şekilde bilinçli olarak böyle tasarlanıyor. Böylesi bir sistemin asıl değeri de tam olarak buradan; yani personelin hayatını tehlikeye atmadan, en yüksek riskli çatışma bölgelerine dahi sızabilmesinden kaynaklanıyor.

Bu olayın asıl önemi, belki de Dive-LD'nin birkaç metrelik gövdesinden ziyade, içindeki donanımda veya operasyonel mimarisinde gizlidir. Otonom su altı sistemleri, deniz savaşlarının geleceğini yepyeni bir boyuta taşıyor. Artık bilgi toplama, deniz rotalarını izleme, mayın tespiti, haritalandırma ve hatta denizaltı savunma harbi gibi hayati faaliyetlerin büyük bir kısmı, insan eli değmeden yürütülebiliyor.

Hâl böyleyken, bu aileye mensup herhangi bir sistem hasım tarafın eline geçtiğinde, mesele sadece fiziksel bir donanımın kaybedilmesinden ibaret kalmaz. Aynı zamanda aracın tasarımının, sensörlerinin, iletişim mimarisinin, seyrüsefer sistemlerinin ve görev konseptinin en ince ayrıntısına kadar incelenme riski de masaya gelir. Elbette ele geçirilen sistemin üzerinde tam olarak hangi donanımların bulunduğu veya cihazdan herhangi bir veri sızdırılıp sızdırılmadığı konusunda kamuoyuna yansıyan net bir bilgi henüz yok ve eldeki kanıtların ötesinde spekülasyon yapmaktan kaçınmak gerekiyor. Ancak tam da bu belirsizlik, Washington'ın olayı önemsizleştirme çabasının arkasında aslında medyatik ve psikolojik bir hedefin yattığını açıkça gözler önüne seriyor.

Bir su altı robotunun dahi stratejik önem kazandığı bir yer

Unutmamak gerekir ki bu hadise, dünyanın sıradan bir köşesinde yaşanmadı. Küresel enerji trafiğinin en kritik şahdamarlarından biri olan Hürmüz Boğazı, son aylarda İran ile ABD arasındaki güç mücadelesinin ana cephelerinden birine dönüşmüş durumda.

Böylesine gerilimli bir ortamda deniz rotalarını denetlemek, olası engelleri veya mayınları tespit etmek, istihbarat toplamak ve su altı topoğrafyasını incelemek için insansız sistemlerin devreye sokulması, modern deniz harekâtlarının doğasıyla birebir örtüşüyor. Bu açıdan bakıldığında Dive-LD'nin ele geçirilmesi, "eski ve arızalı bir insansız araçtı" bahanesiyle geçiştirilemez. Belki de Amerika, bu spesifik aracın operasyonel durumu hakkında gerçeği söylüyordur; sistem gerçekten arızalanmış ve o esnada üzerinde hassas donanımlar bulunmuyor olabilir.

Fakat bu ihtimal, kullanılan teknolojinin önemsiz veya modası geçmiş olduğu anlamına kesinlikle gelmiyor. Teknik veriler bambaşka bir gerçeğe işaret ediyor: Kesintisiz 10 gün görev yapabilen, 6 bin metre derinliğe inebilen, modüler bir mimariyle tasarlanan ve çok çeşitli istihbarat ile askeri görevleri icra edebilen bu sistem, ABD ordusunun üzerine devasa yatırımlar yaptığı otonom teknolojilerin ta kendisidir.

Washington bu olayı "eski bir sistemin arızalanması" kılıfıyla pazarlayabilir; öte yandan Tahran'ın da bunu büyük bir istihbarat ve operasyon zaferi olarak sunması gayet doğaldır. Ancak bu iki zıt anlatının ortasında, hiçbir propagandayla silinemeyecek somut bir teknik gerçek duruyor: İran, bölgenin en hassas operasyon sahalarından birinde, büyük ve son derece gelişmiş bir Amerikan su altı sistemini ele geçirmeyi başarmıştır.

Sistemin Amerika'nın kontrolünden nasıl çıktığı, hafızasında hangi bilgileri barındırdığı, üzerinde ne tür donanım ve sensörlerin kurulu olduğu ve İran'ın bu teknolojinin ne kadarını çözebileceği gibi kritik sorular, önümüzdeki günlerde çok daha büyük bir önem kazanacak. Bu bağlamda odaklanılması gereken en temel husus, tartışmayı "robot eski miydi, yeni miydi" sığlığına indirgememektir.

Asıl mesele, deniz derinliklerindeki insansız gözler üzerinden yürütülen amansız rekabettir. Ve Amerika'nın yıllar önce bizzat temelini attığı bu yeni nesil deniz savaşı araçlarından biri, artık Hürmüz Boğazı'ndaki rakibinin ellerindedir.