Suriye'de halk yoksullaşıyor, petrol gelirleri kayıp

YDH- Suriye'de yılın ilk yarısına ilişkin bütçe verileri, halkın ağırlaşan geçim koşullarına rağmen sosyal destek harcamalarının toplam kamu harcamalarının yalnızca yüzde 9'unda kaldığını, petrol ve doğal gaz gelirlerinin akıbetine ilişkin ise ciddi soru işaretleri bulunduğunu ortaya koydu.

HTŞ rejiminin Maliye Bakanlığı’nın yayımladığı değerlendirmeye göre devlet gelirleri yaklaşık 2,7 milyar dolar olarak gerçekleşerek öngörülen toplam gelirin yüzde 31'inde kaldı.

Kamu harcamaları ise yaklaşık 3,7 milyar dolarla yıllık bütçenin yüzde 35'ine ulaştı. Böylece bütçe yılın ilk altı ayında 1 milyar dolar açık verirken bu rakam yılın tamamı için öngörülen açığın yaklaşık yüzde 56'sına karşılık geldi.

Veriler, akaryakıt zamlarına karşı çeşitli bölgelerde protestoların başlamasından yalnızca birkaç gün önce yayımlandı.

El-Ahbar’ın aktardığı araştırma verilerine göre Suriyeli bir ailenin temel gıda ihtiyaçları üzerinden hesaplanan aşırı yoksulluk sınırı yaklaşık 3,3 milyon Suriye lirasına ulaşırken, kamuda çalışan üniversite mezunu bir personelin aylık maaşı 1,4 milyon, özel ticaret sektöründeki bir işçinin ortalama ücreti ise yaklaşık 2,8 milyon lirada kalıyor.

Sosyal desteğe yalnızca yüzde 9

Yılın ilk altı ayında sosyal destek ve sosyal güvenlik için yalnızca 315 milyon dolar harcandı. Bu miktar toplam fiili bütçe harcamalarının yaklaşık yüzde 9'una karşılık geliyor.

Bu oran, siyasi dönüşüm sonrasında enflasyonun yükseldiği, gelirlerin satın alma gücünün gerilediği ve binlerce kamu çalışanının eski yönetimle bağlantılı oldukları gerekçesiyle işten çıkarıldığı bir dönemde kaydedildi.

Aynı süreçte akaryakıt fiyatları da serbest bırakılırken, yalnızca mazot ve benzine sağlanan desteğin 2024 sonunda kaldırılmadan önce yıllık maliyeti 1 milyar doların üzerindeydi.

Maliye Bakanlığı’nın bütçe belgelerinde sosyal desteğe ayrılan kaynak konusunda da dikkat çekici bir tutarsızlık bulunuyor.

İlk belgede sosyal destek ve sosyal güvenliğin 10,5 milyar dolarlık toplam harcamaların yüzde 13'ünü oluşturacağı belirtilirken, son değerlendirmede bu kalem için yaklaşık 2,4 milyar dolar ödenek ayrıldığı ifade edildi.

İki rakam arasındaki yaklaşık 1,4 milyar dolarlık fark, sosyal destek bütçesinin sonradan artırılıp artırılmadığı, başka harcama kalemlerinin bu başlık altına dahil edilip edilmediği veya bütçe hesaplarında hata bulunup bulunmadığı sorularını gündeme getirdi.

Petrol gelirleri nereye gitti?

Maliye Bakanlığı’nın petrol ve doğal gaz gelirlerinin devlet hazinesine aktarılmaya başlandığı tarihe ilişkin açıklaması, Aralık 2024 ile Nisan 2026 arasında elde edilen gelirlerin akıbetine ilişkin soru işaretleri yarattı.

Suriye yönetiminin yıl başında ülkenin doğusundaki petrol sahalarının önemli bölümünü yeniden kontrol altına almasının ardından ham petrol üretiminin günlük ortalama 81 bin varilin üzerine çıktığı, petrol ürünlerinin günlük satış değerinin ise 4 milyon doları aştığı tahmin ediliyor.

Buna Rusya, Suudi rejimi ve Katar tarafından sağlanan petrol ve doğal gaz yardımları da ekleniyor.

Suudi rejimi geçen yıl Suriye'ye yaklaşık 114 milyon dolar değerinde 1 milyon 650 bin varil petrol sağladı. Humus ve Banyas rafinerileri ile kuzeydeki tesislerde işlenen petrolün ürünleri Suriyelilere dünya piyasa fiyatlarından satıldı.

Katar'ın finanse ettiği Azerbaycan doğal gazının değerinin ise geçen yıl yaklaşık 120 milyon dolar, bu yılın ilk yarısında yaklaşık 200 milyon dolar olduğu belirtildi.

Petrol sektöründe milyonlarca dolarlık usulsüzlük

Suriye Merkezi Denetim ve Teftiş Kurumu da kısa süre önce bazı petrol sahalarında yaklaşık 28 milyon dolarlık mali usulsüzlük tespit etti.

Petrol sektöründe deneyimli personelin tasfiye edilerek yerlerine yeterli niteliğe sahip olmayan kadroların getirilmesi ve yeni kurulmuş özel şirketlerden yararlanılması nedeniyle de önemli kayıplar yaşandığı belirtilirken, bu tablonun sektördeki şeffaflık sorunları, yolsuzluk ve kayırmacılığa işaret ettiği değerlendiriliyor.

Maliye Bakanlığı’nın altı aylık bütçe değerlendirmesinde petrol gelirleri yaklaşık 601 milyon dolar olarak gösteriliyor.

Ancak bu rakam altı aylık petrol gelirlerinin tamamını kapsıyor olsa dahi, 2025 boyunca elde edilen petrol ve doğal gaz gelirlerinin nereye aktarıldığı ve nasıl harcandığı sorusu cevapsız kalıyor.

Petrol sahalarının işletilmesinden devletin aldığı pay, kamu şirketlerinin gelirleri ve petrol ürünleri satışlarından elde edilen kaynakların ayrı ayrı açıklanmaması da sektörün mali yapısına ilişkin belirsizliği sürdürüyor.