Bessent’in İran’a ekonomik savaş planı

YDH- Maariv yazarı Eli Leon, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in İran’a yönelik ekonomik baskı politikasını, onun finans dünyasındaki kariyeri ve Trump rejimindeki yükselişi üzerinden ele aldı.

Leon’a göre Donald Trump, siyasi geçmişi MAGA çevrelerinin kalıplarına uymayan Bessent’i ideolojik bağlılığından çok, piyasaları ve rakiplerin zayıf noktalarını tanıdığı için tercih etti.

Güney Carolina’da büyüyen Bessent, ailesinin yaşadığı ekonomik istikrarsızlığın borç ve mali krizlere karşı duyarlılığını artırdığını anlatmıştı. Gençliğinde Deniz Harp Okulu’na gitmeyi düşündü; ancak eşcinsel kimliğini gizlemek zorunda kalacağı için bu fikirden vazgeçti. Yale’de siyaset bilimi okudu, gazeteciliği değerlendirdi; ardından yatırım dünyasına yöneldi.

Bessent yıllarca George Soros’un fonunda çalıştı ve 1992’de İngiliz sterlinine karşı yürütülen, fona bir milyar dolardan fazla kazandıran işlemin parçası oldu. Daha sonra Japon yeni üzerinden de başarılı yatırımlar yaparak, jeopolitik gelişmelerin piyasalara etkisini öngören bir isim olarak tanındı. Leon, Bessent’in yaklaşımını sistemlerdeki zayıf noktaları bulup baskının ne zaman dayanılmaz hale geleceğini hesaplamak olarak tanımladı.

Bessent’in 2015’te kurduğu Key Square Capital Management ilk yıllarda milyarlarca dolarlık varlık yönetti; ancak sonraki dönemde zayıf performans ve yatırımcı çekilmeleri yaşadı. Fon 2022’de yüksek getiri sağladı. Bessent ayrıca 2024 seçimleri öncesinde doların güçleneceği ve piyasaların Trump’ın zaferine olumlu tepki vereceği yönünde pozisyon aldı.

Geçmişte Demokrat adaylara bağış yapan Bessent, zamanla Trump’a yaklaştı; 2024 seçimleri öncesinde onun başlıca ekonomi danışmanlarından ve bağış toplayıcılarından biri oldu. Trump’ın Hazine Bakanlığına aday gösterdiği Bessent, Senato’da 68’e karşı 29 oyla, Demokratların da desteğiyle onaylandı.

Açık eşcinsel olan, 2011’den beri eski New York savcısı John Freeman’la evli bulunan ve iki çocuk sahibi Bessent, ABD tarihinin açık eşcinsel ilk Hazine Bakanı oldu.

Yaptırım zinciri petrolün ötesine uzanıyor

Leon, Bessent’in görev alanının gümrük vergileri politikasını, Çin’le ticari mücadeleyi, merkez bankalarıyla ilişkileri, kamu borcunu ve uluslararası yaptırımları kapsadığını yazdı. Hazine’deki sert ve merkeziyetçi yönetim tarzı nedeniyle üst düzey ayrılıklar yaşandığına ilişkin haberler de bulunduğunu aktardı. Trump açısından Bessent’in bu yaklaşımı, ABD’nin ekonomik gücünü siyasi baskı aracı olarak kullanma hedefiyle örtüşüyor.

Bessent’in İran planı, tek tek kurumları hedef almakla sınırlı kalmıyor; petrolün çıkarılması, taşınması ve satılmasından elde edilen gelirin kullanılmasına uzanan zinciri kesmeyi amaçlıyor. İlk hedef, İran petrolünü taşıyan tankerler, denizcilik şirketleri, gemi sahipleri, paravan şirketler ve liman işletmeleri. Washington, isim, bayrak, mülkiyet ve rota değiştirerek petrolün kaynağını gizleyen “gölge filo”yu da hedef alıyor.

İkinci aşamada, özellikle Çin’deki alıcılar hedefte. İran petrolünü alan rafinerilerin, ticaret şirketlerinin ve terminallerin yaptırımlarla karşılaşabileceği mesajı veriliyor. Washington, İran’la iş yapan tarafların ABD finans sistemine erişimini kaybetme riskini öne çıkarıyor.

Üçüncü aşama, petrol satıldıktan sonra elde edilen gelirin kullanılmasını engellemeye odaklanıyor. ABD; döviz ağlarını, yabancı bankaları, finans şirketlerini ve alternatif ödeme sistemlerini izleyerek İran’ın yuan, dolar, avro veya dijital varlıkları kullanılabilir fona dönüştürmesini önlemeye çalışıyor. Hedef, bu paranın Devrim Muhafızları, ordu ve savunma sanayisine aktarılmasını sağlayan kanalları da kesmek. Baskı, Rusya bağlantılı ağlara ve Tahran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu öne sürülen bankacılık sistemlerine kadar genişletiliyor.

Leon’a göre kampanya; çelik, otomotiv, altın, dijital varlıklar, havacılık, füze ve İHA parçaları, ödeme sistemleri ve üçüncü ülkelerdeki şirketleri de kapsıyor.

Hazine Bakanlığı ağustosta “Ekonomik Tecrit” operasyonunu duyururken Bessent, İran’ın “her ekonomik can damarını kesmekten” söz etti ve “Şafakla birlikte ekonomik D-Day başlıyor” ifadesini kullandı.

Analiz, Washington’ın dolar ve küresel finans sistemindeki ağırlığını stratejik bir silaha dönüştürmeye çalıştığını vurguluyor.

Ancak planın başarılı olup olmayacağı belirsiz. İran, yıllardır yaptırımlar altında yaşamayı ve bunları aşacak mekanizmalar kurmayı başardı.

Leon, Bessent’in İran’a yönelik politikasını, yıllar önce sterlin üzerindeki baskıyı hesaplamasına benzetiyor: Zayıf noktayı bulmak, baskıyı artırmak ve karşı tarafın ne zaman çözüleceğini beklemek.