İsrail, İran’la anlaşmayı stratejik yenilgi sayıyor

YDH- ABD ile İran arasındaki mevcut müzakere sürecinde olumlu işaretler bulunsa da savaşı sona erdirecek bir uzlaşmanın çerçevesi henüz ortaya çıkmadı. Böyle bir anlaşmadan söz etmek için erken. Ancak ilk işaretler bile, Tahran’la yapılacak herhangi bir uzlaşmayı İran’ın teslim olmasıyla eşdeğer görmeyen İsrail’de kaygı yaratıyor.

Gündemdeki karşılıklı tavizlere dayalı öneriler, İsrail’in hem asgari beklentilerini hem de savaşa girerken belirlediği hedefleri karşılamıyor. Aksine, bu tür bir anlaşmanın İran’ın konumunu ve İsrail’i tehdit etme kapasitesini güçlendirebileceği değerlendiriliyor.

ABD kayıpları sınırlamaya yönelirken İsrail hedeflerine ulaşamadı

Savaş, askerî açıdan kesin sonucun ABD’nin kabul edebileceği bir maliyetle alınamayacağı bir aşamaya ulaştı. Savaşı yeniden başlatmanın maliyeti de ABD’nin elde etmeyi umduğu kazanımları katbekat aşıyor. Washington’ın tutumunu kayıpları sınırlamaya daha yakın bir noktada konumlandırması bu tabloyla açıklanıyor.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu yönetimi ise ABD’nin doğrudan katılımına rağmen savaşın gerçekleştiremediği hedeflerle karşı karşıya. Tel Aviv çatışmaları yeniden başlatmak istese de bunu tek başına yapabilecek durumda değil. İran’da yönetim değişikliğini hedeflemeyen; en azından nükleer ve füze kapasitesinin dağıtılmasını, Tahran’ın bölgesel nüfuzunun azaltılmasını içermeyen herhangi bir anlaşma, İsrail açısından stratejik başarısızlık ve hatta tehlike anlamına geliyor.

İsrail’de yayımlanan bazı araştırma yazılarında da bu yöndeki olası bir anlaşmanın İran yönetiminin ve oluşturduğu tehdidin varlığını kalıcılaştırabileceği savunuluyor. Bu değerlendirmelere göre uzlaşma, İran’ı nükleer hedeflerinden vazgeçirmek yerine bu hedeflere daha sıkı sarılmaya yöneltebilir.

Netanyahu dün, “İran nükleer programını yenilemeye çalışıyor. Bu tehdidi ortadan kaldırmanın tek yolu rejimini devirmek” dedi. Netanyahu, “Yakında İran’ı nükleer bir devlet olarak kabullenmemiz için baskıyla karşılaşacağız” ifadelerini kullandı.

Körfez ve Lübnan’daki olası sonuçlar

İran’a karşı savaş, bölge ülkelerinin, özellikle de Körfez ülkelerinin güvenlik hesaplarında dayandığı ABD-İsrail askerî şemsiyesi için de bir sınama oldu. Savaş Tahran boyun eğdirilmeden sona ererse bu şemsiyenin etkisizliği ve bölgesel gelişmeleri yönlendirme kapasitesinin sınırlılığı daha da belirginleşebilir.

Bu durum, Körfez ülkelerini çıkarları ve güvenlik kaygıları doğrultusunda, İran’dan duydukları endişeye rağmen Tahran’a yakınlaşmaya yöneltebilir. Böyle bir sonuç, İsrail’in hedeflediği ve umduğu tablonun tam tersi olur.

Anlaşmanın, İran’ın bölgedeki devlet ve devlet dışı müttefiklerinin çıkarlarını gözeten maddeler içermesi hâlinde İsrail üzerindeki olumsuz etkilerin daha da artacağı değerlendiriliyor. Tahran bu noktayı sürekli vurguluyor. Söz konusu sonuç, tehdidin daha yakın ve doğrudan olduğu Lübnan sahasında özellikle önem taşıyor. Müttefiklerin çıkarlarının anlaşmaya dâhil edilmesi, onlara siyasi, mevcut koşullarda belki de sahada bir dayanak sağlayabilir; ABD’nin tutumunu kısıtlayarak İsrail’in bu aktörlere karşı hareket alanını daraltabilir.

Bunlar, İsrail’in kaygı duyduğu olası bir anlaşmanın sonuçlarından bazıları. Ancak anlaşma henüz sağlanmadı ve hâlâ uzakta. Yine de müzakere seçeneği, savaşın yeniden başlatılmasına kıyasla daha yakın görünüyor. Mevcut tablo değerlendirilirken şu nokta göz önünde tutulmalı: Ne uzlaşma sağlandı ne de savaş seçeneği bütünüyle devre dışı kaldı.