İsrail medyası: İran ve Hizbullah, İsraillileri yıllarca evsiz bıraktı

YDH — Zman Israel’in raporuna göre, son iki yılda İran ve Hizbullah ile yaşanan iki ayrı savaşta ateşlenen füze ve roketler nedeniyle evleri yıkılan binlerce İsrailli yerleşimci, ”kalıcı konutlarına kavuşamadığı” için geçici barınma merkezlerinde veya yıllarca sürmesi beklenen kentsel dönüşüm projelerinin kıskacında “yaşam mücadelesi” veriyor.

“Yıpratıcı bürokrasiyle boğuşan” yerleşimciler uzun süreli fiziksel ve ruhsal onarım süreçlerinin yanı sıra yeni bir çatışma dalgasının patlak vermesi korkusuyla yaşıyor.

İki savaşta on binlerce konut hasar gördü ve binlerce kişi tahliye edildi

Geçen yıl haziran ayındaki 12 Gün Savaşı sırasında yetkililer yaklaşık 13 bin kişiyi otellere ve misafirhanelere tahliye ederken, yaklaşık 6 bin kişi de kendi imkanlarıyla otellere, akrabalarının ve arkadaşlarının evlerine sığındı.

Bu yerleşimcilerin bir kısmı, o dönemde evlerine dönen kuzey bölgesindeki son tahliye edilenlerin otellerdeki yerini doğrudan devraldı.

Bat Yam dışındaki hasarlı dairelerin ve tahliyelerin büyük çoğunluğu Tel Aviv, Ramat Gan, Bnei Brak, Rişon LeZion, Beit Şemeş ve Bi’ir Seba kentlerinde yoğunlaştı.

Geçen sonbaharda binlerce kişi hala otellerde ve akrabalarının yanında kalıyordu; o tarihten bu yana büyük kısmı evlerine döndü ancak hasar gören binlerce daire henüz onarılamadığı için yerleşimciler Vergi Dairesi veya kentsel dönüşüm projelerini yürüten müteahhitlerin finanse ettiği kiralık konutlarda kalıyor.

Zman Israel’e göre bu yıl şubat ve nisan ayları arasında İran ile yaşanan büyük savaşta da İran'dan fırlatılan füzeler ve Hizbullah'ın Lübnan'dan ateşlediği roketler ağır yıkıma yol açtı.

Bu bahar yaşanan savaşta isabet alan konut binalarının sayısı geçen yıla kıyasla daha az kalsa da 6 bin 473 daire ve müstakil ev oturulamaz hale geldi, bin 300 farklı isabet noktasından 5 bin 500'ü aşkın yerleşimci evlerinden tahliye edildi.

Vergi dairesine yapılan başvurular ve bölgelere göre hasar dağılımı

Vergi Dairesi ve Kentsel Dönüşüm Devlet İdaresi tarafından Zman Yisrael'e iletilen verilere göre, geçen yılki 12 Gün Savaşı'nın ardından evleri hasar gören birey ve ailelerden oluşan yerleşimciler toplam 41 bin 888 tazminat başvurusu yaptı.

Bu tazminatlar, yetkililerin otellerde konaklama için tanıdığı sürenin dolmasının ardından yerleşimcilerin kira giderlerini, ayrıca dairelerin tadilatını veya yeniden inşasını finanse etti.

Söz konusu başvuruların yüzde 11,7'sine karşılık gelen 4 bin 887 dosyada, dairelerin tadilatı hala sürdüğü ve yerleşimciler Vergi Dairesi finansmanıyla otellerde ya da kiralık dairelerde yaşadığı için işlemler henüz tamamlanmadı.

Aynı zamanda başvuruların yüzde 1,4'ünü oluşturan 577 daire kentsel dönüşüm projeleri kapsamındaki onarım sürecine devredildi.

Geriye kalan yüzde 87'lik dilimdeki 36 bin 424 başvuru ise tadilatların bitmesi veya bitme aşamasına gelmesi ve tahliye edilen yerleşimcilerin evlerine dönmesiyle kapatıldı.

Bu yılki savaşta ise kuruma 24 bin 456 hasar başvurusu ulaştı. Dairelerin Vergi Dairesi finansmanıyla devam eden tadilatları henüz bitmediği için bu başvuruların yüzde 18,6'sına denk gelen 4 bin 560 dosyadaki işlemler tamamlanmadı.

Başvuruların yüzde 1,3'ünü oluşturan 324 daire kentsel dönüşüm girişimlerine devredilirken, yüzde 80'lik kesimi temsil eden 19 bin 572 dosya kapatıldı ve yerleşimciler evlerine döndü.

Vergi Dairesi'nin bölgesel dağılım verilerine göre, Haziran 2025'teki savaşta Merkez Bölgesi'nden 25 bin 794, Güney Bölgesi'nden 13 bin 261, Hayfa Körfezi ve Batı Celile'den 2 bin 465, Celile ve Vadiler bölgesinden 266,Kudüs bölgesinden 102 başvuru yapılırken, Eilat'tan hiç başvuru kaydedilmedi.

2026 Şubat’taki savaşta ise Merkez Bölgesi'nden 10 bin 506, Güney Bölgesi'nden 9 bin 201, Hayfa Körfezi ve Batı Celile'den 2 bin 978, Celile ve Vadiler bölgesinden bin 282, Kudüs bölgesinden 440 ve Eilat'tan 45 hasar başvurusu kayıtlara geçti.

Yeni kentsel dönüşüm yasası ve Bat Yam'daki yıkımın boyutu

İran'a karşı yürütülen iki savaşta hasar gören dairelerden 901'i, bu yıl mart ayında Knesset'te kabul edilen “Kentsel Dönüşüm Çerçevesinde Savaş Hasarlarının Rehabilitasyonu Yasası” kapsamında kentsel dönüşüm sürecine giren büyük bina komplekslerinde bulunuyordu.

901 dairenin yaklaşık yarısını oluşturan 416 daire Bat Yam'da vurulan büyük yerleşkede yer alıyor.

Kentsel dönüşüm çerçevesinde yenilenmesi kararlaştırılan diğer alanlar ise 2025 yılında Ramat Gan'daki Marom Naveh bölgesinde ve Rehovot şehir merkezinde vurulan binalar ile bu yılki savaşta Tel Aviv'deki Yehuda Halevi bölgesinde, Hayfa'daki Naamat mahallesinde, Bnei Brak'taki Ramat HaAri mahallesinde, Dimona'da ve Arad'da hasar gören yerleşkelerden oluşuyor.

Bat Yam'daki en ağır yıkım 15 Haziran 2025 tarihinde Kudüs Caddesi üzerindeki 12 katlı bir binaya İran füzesinin isabet etmesiyle yaşandı.

Saldırıda 9 yerleşimci öldü, yaklaşık 65 yerleşimci yaralandı.

Vurulan bina ve çevresindeki 26 yapı yıkılarak oturulamaz hale geldi, yaklaşık bin 200 yerleşimci evsiz kalarak otellere ve akrabalarının evlerine tahliye edildi.

Tani Goldstein'ın Kasım 2026'da görüntülediği yerleşke bugün hala yıkık durumda bulunuyor.

Hükümet bu yıl eylül ayında, Bat Yam'ın kentsel dönüşüm programı çerçevesinde yıkılan tüm binaları ve içlerindeki yaklaşık 2 bin 470 daireyi kapsayan genel bir onarım ve yenileme planı yürütmeye karar verdi.

Bat Yam'daki yerleşkede geçen yıl temmuz ayından bu yana onarım çalışmaları yürütülüyor ancak çalışmalar hala hasarlı binaların yıkımı ve altyapının onarımıyla sınırlı kalıyor; yeniden inşa süreci henüz başlamadığı için yerleşimciler dağınık halde yaşamaya devam ediyor.

Tel Aviv Belediyesi, iki savaşta kentteki iki apartmanın ve beş müstakil evin tamamen yıkıldığını, 52 yapının ise oturulamayacak derecede tehlikeli ilan edildiğini bildirdi.

Tel Aviv'de bin 335 daireden tahliye edilen yerleşimcilerin yaşadığı ana yıkımlar, 12 Gün Savaşı'nda Ramat Aviv'deki Brodetzky yerleşkesinde ve 2026 Şubat savaşında Yehuda Halevi yerleşkesinde meydana geldi.

Belediye yetkilileri, binalardan 35'inin halihazırda onarıldığını ve 17'sinde onarım süreçlerinin devam ettiğini belirtti.

Tahliye edilen dairelerden bin 203'ü yeniden kullanıma uygun hale getirilirken,mülk sahiplerine ve kiracılara evlerine dönebilecekleri yönünde bildirim yapıldı; buna karşın 132 daire hala kullanılamaz durumda bekliyor.

Her iki savaşta da hem İran'dan fırlatılan füzelerin hem de Hizbullah'ın Lübnan'dan ateşlediği roketlerin hedefi olarak ağır darbeler alan bir diğer büyük kent ise Hayfa oldu.

Hayfa Belediyesi, 12 Gün Savaşı'nda kentteki yaklaşık 40 yapının, Şubat 2026 savaşında ise 64 yapının daha isabet aldığını aktarıyor.

Hayfa Belediyesi sözcülüğünden Reuven Miller'ın 2026 yılında görüntülediği Şimşon Caddesi'ndeki yıkık binalarda onarım çalışmaları sürerken, kentte konutların yanı sıra hükümet ofislerinin bulunduğu “Yelken Kulesi” (Binyan HaTil) ve körfezdeki Bazan rafineri tesisi de vuruldu.

Rafineriye yönelik saldırıda üç yerleşimci işçi ölürken, konutlara isabet eden füzeler sonucunda dört yerleşimci daha öldü.

Hayfa'da yaklaşık 50 yerleşimci otellere ve Refah Bakanlığı'nın barınma merkezlerine tahliye edildi.

Beş konut binasında tadilatlar hala sürdüğü için buralarda yaşayan yerleşimciler yetkililerin finanse ettiği geçici konutlarda dağınık halde barınıyor.

Belediye yetkilileri, yaklaşık 350 kişiden oluşan 150 ailenin sosyal hizmet uzmanlarından ve Refah İdaresi gönüllülerinden destek aldığını kaydediyor.

Bu destek; ekonomik, fiziksel ve psikolojik yardımların yanı sıra kırık camların temizlenmesi, mobilyaların taşınması ve pencerelerin yalıtılması gibi çalışmaları kapsadı.

Beer Şeva'da fiziksel onarımın ardından başlayan ruhsal yıkım

İran'a karşı yürütülen iki savaşta ağır yıkıma uğrayan kentler arasında Bi’ir Seba yer aldı.

12 Gün Savaşı'nda İran füzeleri, faaliyetlerinin bir kısmı uzun süre felç olan Soroka Hastanesi'nde ve laboratuvarları yıkılıp değerli araştırma materyalleri yok olan Ben-Gurion Üniversitesi'nde ağır hasara yol açtı.

Knesset Araştırma ve Bilgi Merkezi verilerine göre, Bi’ir Seba yerleşimcilerinden yaklaşık bin 700'ü 2025'teki 12 Gün Savaşı sırasında, yaklaşık 500'ü ise bu yılki savaşta evsiz kaldı.

Bi’ir Seba Belediyesi ve Lavi İdaresi'nin ağustos ayında yayımladığı verilere göre, bu kişilerin büyük çoğunluğu geçen yıl içinde kademeli olarak evlerine döndü ancak tamamı hala yerleşemedi.

Beer Şeva'daki en ağır darbe geçen yıl haziran ayında Neve Zeev mahallesindeki büyük bir apartmana doğrudan isabet eden füzeyle yaşandı.

Saldırıda Naomi Şaanan, Mihal ve Eitan Zaks ile Noa Boguslavsky olmak üzere dört yerleşimci öldü.

Çevredeki binalar da ağır hasar görürken, yerleşimcilerden yaklaşık 700 kişi tahliye edilerek evsiz kaldı.

Bir füzenin doğrudan vurduğu ve dört kişinin öldüğü bina geçen yıl ekim ayında kontrollü olarak yıkıldı.

Kentsel dönüşüm kapsamında yeniden inşa edilmesi planlanan bu yıkık binada yaşayan 36 ailenin daha uzun bir süre evsiz kalması bekleniyor.