Pentagon, 31 milyar dolarlık F-35 envanterinin hesabını tutamıyor

YDH — ABD Savaş Bakanlığı (Pentagon), milyarlarca dolar değerindeki F-35 savaş uçağı yedek parçalarının takibinde hâlâ ciddi sorunlar yaşıyor.

ABD Sayıştayı (GAO), yayımladığı yeni raporda, Pentagon'un yıllardır gündemde olan envanter takip sorununu çözemediğini ve milyonlarca parçanın kaydını sağlıklı biçimde tutamadığını açıkladı.

GAO, pazartesi günü yayımladığı raporda, Savaş Bakanlığı'nın tarihindeki en yüksek maliyetli silah programı olan F-35 projesinde yedek parçaların hesabını vermekte zorlandığını belirtti.

Rapora göre Pentagon'un F-35 parçalarına ilişkin kayıtları güncelliğini yitirmiş, hatalı ve eksik. Kurum, sorunların ilk kez gündeme gelmesinden bu yana geçen yedi yılda parçaların takibi ve envanter sorumluluğunun sağlanması konusunda çok az ilerleme kaydedildiğini vurguladı.

26 milyon parçalık havuzda 31 milyar dolarlık envanter

F-35 programı, diğer birçok savaş uçağı programından farklı olarak ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri ile uluslararası müşterilerin kullandığı ortak bir yedek parça havuzuna dayanıyor. Bu havuzda motor ve lastik gibi çok sayıda farklı parça bulunuyor.

GAO'nun raporuna göre Mart 2026 itibarıyla ortak yedek parça havuzunda yaklaşık 26 milyon parça bulunuyordu. Bu parçaların toplam değeri yaklaşık 31 milyar doları buluyordu.

Ancak yaklaşık 17 bin parça, Pentagon'un mülkiyet ve lojistik yönetim sistemi olan Kurumsal Lojistik Yönetim Sistemi'nde (ELMS) kayıtlı değildi. Kayıtlarda yer almayan bu parçaların değerinin 2,5 milyar dolara kadar ulaştığı tahmin ediliyor.

GAO, 2023 yılında yayımladığı başka bir raporda da ana yüklenicilerden birinin 2018-2022 yılları arasında 85 milyon doların üzerinde değere sahip 1 milyondan fazla F-35 yedek parçasını kaybettiğini açıklamıştı. Mart 2026 itibarıyla F-35 Ortak Program Ofisi, söz konusu parçaların akıbetini hâlâ bilmiyordu.

F-35 programının iki ana yüklenicisi bulunuyor. Uçağın gövdesinden Lockheed Martin, motorlarından ise Pratt & Whitney sorumlu. ABD Hava Kuvvetleri, temmuz ayında Lockheed Martin'e ilave yedek parça tedariki için 1,6 milyar dolarlık sözleşme verdi.

Takip sistemleri gerçek zamanlı çalışmıyor

F-35 Ortak Program Ofisi'nin kullandığı envanter takip sistemlerinde de sorunlar devam ediyor. GAO raporunda, F-35 programının mülkiyet kayıt sisteminde tutulan parça bilgilerinin güvenilir olmadığı belirtildi. Bu kayıtlar, parçalardaki anlık değişiklikleri yansıtmıyor; ayrıca eksik ve hatalı bilgiler içeriyor.

Pentagon'un kullandığı ELMS de ortak yedek parçaları gerçek zamanlı takip edemiyor. Bunun nedeni, sistemin iki ana yüklenicinin mülkiyet yönetim sistemleriyle bağlantısının bulunmaması.

GAO'nun mali yönetim ve güvence ekibinin direktörü Asif Khan, Defense News'e yaptığı açıklamada, Pentagon'un F-35 parçalarına ilişkin eksiksiz kayıtlara sahip olmadığını söyledi. Khan, bu nedenle bir parçanın kaybolduğunun ancak yüklenicinin veya hükümetin yönettiği bir tesisteki personelin kaybı tespit edip bildirmesi hâlinde öğrenilebildiğini belirtti.

Yüklenicilerden üç ayda bir veri alınıyor

F-35 Ortak Program Ofisi, ortak yedek parça havuzunu takip etmek için ana yüklenicilerin üç ayda bir gönderdiği verilere güveniyor. Bu durum, ELMS'de tutulan ortak yedek parça havuzuna ilişkin bilgilerin üç aydan daha eski olabilmesine yol açıyor.

Üstelik ana yükleniciler, alt yüklenicilerinin elinde bulunan envanterin tamamından her zaman haberdar değil. Bu nedenle bazı F-35 yedek parçalarının kayıtlarında belirtilen yerde gerçekten bulunup bulunmadığı da netlik kazanmıyor.

GAO, ana yüklenicilerin üç ayda bir sunduğu sözleşme veri listelerinde parçaların değerlerine ilişkin ciddi tutarsızlıklar bulunduğuna da dikkat çekti. Rapora göre Aralık 2025 tarihli sözleşme veri listesinde yer alan F-35 parça kayıtlarının yaklaşık yüzde 6'sında edinim maliyeti 1 sent veya daha düşük gösterildi. GAO, bu durumun veri kalitesinde hata bulunabileceğine işaret ettiğini kaydetti.

Raporda, ELMS'deki F-35 parça kayıtlarının da F-35 Ortak Program Ofisi'nin envanter sonuçlarının da varlıkların takibi ve mali raporlama açısından güvenilir olmadığı ifade edildi.

Kayıp parçaların sayısı bile hesaplanamıyor

Envanter takip sistemindeki sorunlar, kayıp parçaların toplam sayısının belirlenmesini de engelliyor. GAO yetkilisi Khan, F-35 Ortak Program Ofisi'nin kayıpları izlemek için etkili prosedürler oluşturup uygulamadığını belirterek, bu nedenle yaklaşık 26 milyon parçadan kaçının kayıp olduğuna ilişkin toplam bir tahmin sunamadıklarını söyledi.

Fotoğraf: 17 Nisan 2026'da Orta Doğu'da, Amerika sınıfı amfibi hücum gemisi USS Tripoli'nin uçuş güvertesinden kalkışa hazırlanan bir F-35B Lightning II. (ABD Deniz Kuvvetleri)

GAO'dan kayıp parçalar için yeni denetim önerileri

GAO, F-35 Ortak Program Ofisi'nin kayıp parçaların kaydını tutmaya yönelik prosedürlerini geliştirmesini tavsiye etti. Kurum, gelecekte yaşanabilecek kayıpları önlemek için eğilim analizleri yapılmasını sağlayacak yöntemlerin de bu prosedürlere eklenmesini istedi.

Raporda ayrıca parçaların kayıtlarını tutan mülkiyet sorumlularından daha etkin yararlanılması ve bu personele özellikle F-35 programına yönelik eğitim verilmesi önerildi.

Envanter sorunu operasyonları etkiliyor mu?

Yedek parçaların takip edilememesinin F-35 operasyonlarını ne ölçüde aksattığına ilişkin sorular da gündemdeki yerini koruyor.

GAO, bu yılın başlarında yayımladığı bir başka raporda, parçaların takibindeki yetersizliklerin F-35 programını iyileştirme çalışmalarını zorlaştırdığı uyarısında bulunmuştu.

Khan, müşterilerin de kaynaklarını doğru planlayabilmek için tedarik zinciri konusunda daha fazla şeffaflık talep ettiğini söyledi.

Khan, “Yıllardır Savaş Bakanlığı'nın, sahip olduğu parçaları ve ana yüklenicinin bu parçaları nasıl yönettiğini bilmeden, yüklenicinin makul bir maliyet karşılığında yeterli operasyonel hazırlık düzeyi sağladığından emin olamayacağını bildiriyoruz” dedi.