Aramco’nun hissesi gerilerken Suudi borsasında milyarlar eridi

YDH- Yemenli ekonomi uzmanı Selim Cadebi, Suudi borsasında temmuz-ekim döneminde şirketlerin toplam piyasa değerinin 339 milyar riyal azalarak 9 trilyon 452 milyar riyalden 9 trilyon 113 milyar riyale gerilediğini söyledi. Yüzde 3,9’luk düşüşün, işlem hacmi ve temettü ödemelerindeki artışa rağmen yaşandığını belirten Cadebi, başta Aramco olmak üzere şirketlerin yatırımcılar nezdindeki değer kaybına dikkat çekti.

El-Mesire’ye konuşan Cadebi, değerlendirmesini Suudi Borsası ve Sermaye Piyasası Kurumu verilerine dayandırdı. Kasım ayı rakamlarının henüz açıklanmadığını belirten uzman, bu verilerin Suudi rejiminin finans merkezlerinin hedef alınmasının etkilerini daha belirgin gösterebileceğini söyledi. Suudi borsasının şeffaflıktan uzak olduğunu savunan Cadebi, Yemen operasyonlarının piyasa göstergelerinin sunuluşundaki sorunları ve işlem piyasasının gerçek durumunu ortaya çıkardığını ifade etti.

Aramco’nun piyasa değeri ve yatırımcı güveni geriledi

Cadebi, Aramco’nun hisse başına kârının 1,50 riyalden 1,70 riyale yükselmesine ve şirketin temettüleri artırmasına rağmen piyasa değerinin ve hisse fiyatının düştüğünü belirtti. Hisse fiyatı aynı dönemde 26 riyalden 25 riyale gerilerken, işlem gören hisse miktarı, işlem değeri, işlem sayısı ve temettü ödemeleri arttı.

Uzman, kâr ve temettü artışının normal koşullarda hisseyi yatırımcılar için daha cazip hâle getirmesi ve talebi yükseltmesi gerektiğini, ancak bunun gerçekleşmediğini söyledi. Aramco’nun fiyatı ve piyasa değerindeki düşüşün yatırımcı değerlendirmesindeki gerilemeye işaret ettiğini belirten Cadebi, şirketin fiyat-kazanç oranının da 16’dan 14’e düştüğünü kaydetti. Bu oranın, yatırımcıların şirketin her bir riyal kârı için ödemeye razı olduğu tutarı gösterdiğini söyleyen uzman, düşüşü beklenti ve güven kaybının göstergesi olarak yorumladı.

Cadebi, yatırımcıların şirketin faaliyetlerini sürdürme, yükümlülüklerini yerine getirme ve gelecekte kâr üretme kapasitesini dikkate aldığını belirtti. Yemen silahlı kuvvetlerinin Aramco’nun istikrarı hakkındaki uyarılarının ve temettü dağıtımının şirketin sürdürülebilirliğini kanıtlamadığı yönündeki açıklamalarının sonraki piyasa verilerine yansıdığını vurguladı.

Aramco’nun boru hatları, rafinerileri, petrol sahaları, işleme tesisleri ile Ras Tanura ve Yanbu limanlarının risk altında olduğunu belirten Cadebi, 3 ve 11 numaralılar başta olmak üzere boru hattındaki pompa istasyonlarına yönelik saldırıların tedarik güvenliği ve şirketin istikrarına ilişkin kaygıları artırdığını söyledi.

Aramco’nun hissedarlara temettü ödemek için 8 milyar dolarlık borçlanma programı başlattığını hatırlatan Cadebi, şirketin temettü dağıtmak amacıyla borçlanmasını mali baskının göstergesi olarak değerlendirdi. Suudi hükümetinin, Kamu Yatırım Fonu aracılığıyla Aramco hisselerinin yaklaşık yüzde 97’sine sahip olduğunu; bireyler ve diğer şirketlerin payının ise yüzde 3’ü geçmediğini belirtti. Cadebi’ye göre bu yapı, temettü ödemelerini geniş bir bağımsız yatırımcı kitlesinden çok devlet hissedarının çıkarlarıyla bağlantılı hale getiriyor.

Uzman ayrıca Aramco’nun özel işlemler ve hisse geri alımları yoluyla piyasadaki işlemleri manipüle ettiğini iddia etti. Borsa açılmadan iki saat önce gerçekleştirildiğini söylediği alım-satımları örnek gösteren Cadebi, kapanış fiyatının üzerinde yapılan işlemlerin açılışta hisse değerini yüksek göstererek yatırımcı kararlarını etkilediğini savundu ve bu uygulamayı Suudi finans piyasasında dolandırıcılık olarak niteledi.

Bankaların piyasa değeri düştü, borçlanma arttı

Cadebi, Suudi bankalarının toplam piyasa değerinden 61 milyar riyalden fazla kayıp yaşandığını; sukuk (kira Sertifikası) ve tahvillerin işlem değerinin ise yüzde 33’ü aşkın gerilediğini söyledi. Dolaşımdaki borçlanma araçlarının artmasıyla birlikte bu düşüşü yatırımcı güvenindeki zayıflamaya ve Suudi sisteminin yükümlülüklerini ve projelerini finanse etmek için borçlanmaya daha fazla yönelmesine bağladı.

Uzman, Suudi Maliye Bakanlığı verilerinde 2026 yılı için öngörülen bütçe açığının 165 milyar riyalden 245 milyar riyale yükseldiğini belirtti. Cadebi, hükümetin açığı kapatmak için iç piyasadan borçlanma, özelleştirme yoluyla varlık satışı ve dış borçlanma seçenekleriyle karşı karşıya kaldığını söyledi.

İç piyasada hisse ve tahvil satışlarının yatırımcıların temkinli tutumuyla karşılaştığını kaydeden Cadebi, yatırımcıların borçlanma araçları için daha yüksek getiri talep ettiğini belirtti. Uzmanın aktardığına göre, yüzde 8 getiri sunan tahviller bazı yatırımcılar için yeterli olmaktan çıktı; talep edilen getiri oranı yüzde 10 ila 13’e yükseldi. Cadebi, bunu risk ve yükümlülüklerin yerine getirilememesi ihtimaline ilişkin kaygıların artmasına bağladı.

Bazı işlemlerin ortalama değerinin yaklaşık 90 riyalden 45 riyale gerilediğini de söyleyen Cadebi, bu düşüşü piyasa değerindeki azalma ve yatırımcıların piyasaya para aktarma isteğinin zayıflamasıyla ilişkilendirdi.

Özelleştirme seçeneğine ilişkin değerlendirmesinde Cadebi, Suudi Kamu Yatırım Fonu’nun devlet şirketlerindeki hisseleri elden çıkarmak için altı yatırım fonu ve bir yatırım bankasıyla görüştüğünü söyledi. Söz konusu kuruluşları “Siyonist” olarak tanımlayan uzman, satış planlarının Aramco ve devletin enerji ile ulaşım şirketlerini de kapsadığını ve halka ait varlıkların nakit sağlamak amacıyla satılmasının hedeflendiğini vurguladı.

Cadebi, iç finansman ve özelleştirme seçeneklerinin tıkanmasının ardından dış borçlanmaya başvurulduğunu belirterek, artan borçların kamu borcunu ve enflasyonu yükselteceği uyarısında bulundu. Suudi hükümetinin borcunun, 2014’te yaklaşık 40 milyar dolar düzeyindeyken ele aldığı dönemde 450 milyar dolara yükseldiğini kaydetti.

Bütçe açığı ve yaşam maliyetleri baskısı

Suudi ekonomisinin Yemen’e yönelik saldırıların ve kuşatmanın maliyetini uzun süre taşıyamayacağını savunan Cadebi, piyasa değerindeki gerileme ve artan borçlanmanın finansal baskıyı ortaya koyduğunu söyledi. Suudi Maliye Bakanlığı verilerinin 2026’dan 2029’a kadar bütçe açığının süreceğine işaret ettiğini belirten uzman, temel hizmetlerin fiyatlarının da halk üzerindeki yükü artırdığını ifade etti.

Cadebi, elektrik ve su faturalarına yapılan zamları örnek gösterdi; evlerde kullanılan tüp gazın fiyatının da konuşmasından yaklaşık 50 gün önce 18 riyalden 37 riyale çıktığını belirtti. Suudi hükümetinin, Aramco’nun ve Kamu Yatırım Fonu’nun ayrı ayrı borçlanma programları başlatmasını mali baskıların boyutunun göstergesi olarak değerlendirdi.

Cadebi, Yemen operasyonlarının Suudi ekonomisinin merkezini, özellikle Aramco’yu ve petrol tesislerini hedef aldığını söyledi. Finans merkezlerine ve kritik altyapıya yönelik saldırıların sürmesinin etkileri büyüteceğini belirten uzman, bütçe açığı, yatırımcı güvenindeki düşüş ve artan borçlanma nedeniyle Suudi ekonomisinin giderek ağırlaşan bir mali baskıyla karşı karşıya kalacağını vurguladı.