İran’a karşı Irak senaryosu: Nükleer suçlamalardan “kirli bomba” iddiasına
Irak işgali öncesindeki kitle imha silahları söylemini hatırlatan kimyasal, biyolojik ve radyolojik silah suçlamaları, İran’ı yakın tehdit olarak gösteren kampanyayı genişletiyor.
YDH- Elmeyadin’deki analizinde Tala Alayli, İran’ın Washington’da kimyasal ya da “kirli bomba” saldırısı planladığı yönündeki iddiaların, 2003 Irak işgali öncesinde kullanılan kitle imha silahları söylemini hatırlattığını belirtiyor. ABD yönetimi içindeki bazı yetkililerin de kuşkuyla yaklaştığı bu suçlamaların, Netanyahu’nun yeni saldırı baskısı ve Trump’ın iç siyasi sıkışmışlığı ortamında savaşı kamuoyuna meşrulaştırma işlevi görebileceğini vurguluyor. Analize göre istihbarat iddialarının medya aracılığıyla tekrarlanması, doğrulanmamış bilgileri bağımsız biçimde teyit edilmiş gibi gösterebilir. İran, Irak ve Libya örnekleri ise nükleer caydırıcılıktan yoksun ülkelerin dış müdahaleye daha açık kaldığı düşüncesini güçlendirerek silahların yayılmasını önleme politikasının ters yönde teşvik yaratması riskini doğuruyor.
CNN’in, Tahran’ın Washington’da Trump rejiminin üst düzey yetkililerini sözde kirli bombayla veya kimyasal silahla hedef almaya yönelik planlar geliştirdiğini öne süren haberi, İran’ı uluslararası güvenliğe tehdit olarak gösteren uzun soluklu kampanyaya yeni bir boyut kazandırdı.
Yedi ABD’li yetkiliye dayandırılan haberde, yeni ABD istihbaratının İran’ın böyle bir saldırı için planlar geliştirdiğine işaret ettiği iddia edildi. Bununla birlikte haberde, ABD’li yetkililerin Tahran’ın söz konusu girişimde bulunup bulunamayacağını veya bulunmaya kalkışıp kalkışmayacağını tartışmayı sürdürdüğü de kabul edildi. Kaynaklar, haber verilen planlamanın yakın bir saldırının işareti olmaktan ziyade, olası seçenekler geliştirmeye yönelik bir çalışma olabileceğini söyledi.
Kısa süre sonra Axios’ta yayımlanan bir araştırma haberinde, İran’ın kimyasal silah geliştirdiğine ilişkin İsrail iddialarına yer verildi. Bu iddiaları, Mossad Başkanı Roman Gofman’ın Washington ziyareti sırasında ABD’li yetkililere sunduğu bildirildi.
İddiaların ABD yönetimi içinde şüpheyle karşılandığı, bazı üst düzey yetkililerin istihbaratı sorguladığı ve öne sürülenlerin “bir gündem doğrultusunda” ortaya atıldığını söylediği bildirildi. Buna rağmen suçlamalar, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun Washington’a İran’a yönelik saldırıları yeniden başlatması için baskı yaptığı bir dönemde gündeme geldi.
İddiaların nükleer hedeflerden kimyasal, biyolojik ve radyolojik silahlara doğru genişlemesi, 2003 işgali öncesinde Irak’a karşı yürütülen kampanyayı hatırlatıyor. Bu durum, özellikle Haziran 2025’teki ABD-İsrail saldırısının ardından, istihbarat iddialarının kamuoyunu askerî tırmanışa hazırlamadaki siyasi işlevine ilişkin soruları da gündeme getiriyor.
Tanıdık bir bahane yeniden gündemde
İranlı yetkililer son suçlamaları reddederek, Irak işgalini haklı göstermek için kullanılan istihbarat kampanyasıyla açık paralellikler kurdu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, sözde “İran’ın nükleer tehdidi” üzerine yürütülen kapsamlı kampanyanın ardından ABD’li yetkililerin şimdi yeni suçlamalar ileri sürdüğünü; Tahran’ın biyolojik ya da kimyasal silah kapasitesi geliştirdiğine ilişkin iddiaları dayanak gösterdiğini belirtti.
Bekai, suçlamalar sürekli değişse de bunların temelindeki anlatının rahatsız edici ölçüde tanıdık kaldığına dikkat çekti. Eski ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell’ın, Washington’ın Irak’ın kitle imha silahlarına (KİS) sahip olduğu yönündeki iddialarını sunarken elinde küçük bir şişeyle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin karşısına çıktığı Şubat 2003 tarihli konuşmasını hatırlattı.
Bekai, bu olayın modern tarihin en ciddi istihbarat başarısızlıklarından ve büyük çaplı siyasi dezenformasyon örneklerinden birinin sembolü hâline geldiğini söyledi. Irak’ın KİS kapasitesine ilişkin kanıtlanmamış istihbarat iddialarının, ABD öncülüğündeki işgal öncesinde kamuoyu desteğini toplamak amacıyla kasıtlı olarak kullanıldığını vurguladı. İşgalin sonuçları Irak toplumunu harap etmiş ve bölgenin genelinde istikrarsızlığa yol açmıştı.
Bekai, İran’a yönelik son suçlamaların “aynı sahtekâr senaryoyu” izliyor gibi göründüğü uyarısında bulunarak şu soruyu yöneltti: “Dünya, 2003’ün yıkıcı derslerinden bir şey öğrendi mi, yoksa kamuoyunu bir kez daha büyük ölçekte kandırmalarına izin mi vereceğiz?”
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da CNN haberini kınayarak bunu Tahran’a yönelik suçlamaları yaygınlaştırmaya dönük daha geniş bir kampanyanın parçası olarak nitelendirdi.
Galibaf şöyle yazdı: “Aynı sahte bayrak operasyonları, aynı savaş kışkırtıcılığı; yeni logolar. Sağ kanadın güvenilirlik açığı tavan yaptı; bu yüzden mesaj operasyonu NYT ve CNN’e kaydırıldı. İsrail’in işgal ordusunun ve CNN’in yeni sahibi Larry Ellison’ın onayından geçti; Ellison, İsrail’in en büyük özel bağışçısı. Medyanın ele geçirilmesi bütün hızıyla sürüyor.”
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de suçlamaları reddederek bunları kimyasal silah faaliyetleri ve barajların altındaki sözde füze tesisleri hakkındaki diğer son haberlerle ilişkilendirdi.
Arakçi şöyle yazdı: “Son 72 saatte İsrail yanlısı medya, İran’ın Washington’da kimyasal silah kullanmayı planladığını ve barajların altında füze üsleri inşa ettiğini ‘haberleştirdi’. SAÇMALIK. Özellikle de her yerde İsrail’in parmağı varken, bizi Irak Savaşı tarzı propagandadan muaf tutun. Buna kimse inanmıyor.”
Irak 2003: Washington’ın kaçamadığı emsal
Irak’la yapılan karşılaştırmanın temelinde, askerî müdahaleyi meşrulaştırmak için istihbaratın siyasi amaçlarla kullanılması yatıyor. Powell, 5 Şubat 2003’te BM Güvenlik Konseyi’ne hitap ederek Irak’ın kimyasal ve biyolojik silahlara sahip olduğuna ve KİS programlarını gizlediğine dair kanıtlar olarak uydu görüntüleri, dinleme kayıtları ve istihbarat değerlendirmeleri sundu.
Powell, küçük bir şişeyi havaya kaldırarak biyolojik maddelerin yaratabileceği olası tehlikeyi göstermeye çalıştı. Sunumunun amacı, Irak’ın acil bir güvenlik tehdidi oluşturduğuna ve sözde silah kapasitesinin kararlı adımlar atılmasını gerektirdiğine uluslararası toplumu ikna etmekti. Bush yönetimi daha sonra bu suçlamaları işgale yönelik ülke içi ve uluslararası desteği oluşturmak için kullandı; ABD’nin önde gelen medya kuruluşları da iddialarının çoğunu yaygınlaştırdı.
Irak’ın sözde KİS stoklarına ilişkin temel iddiaların doğrulanamaması, bu kampanyanın ağır sonuçlarını gözler önüne serdi. İşgal sonrası soruşturmalar, savaşın başlıca gerekçesi olarak sunulan faal stokları ve silah programlarını ortaya çıkaramadı. Buna karşın Irak’ın altyapısının yıkılması, sivillerin kitlesel acılar yaşaması, devlet kurumlarının dağıtılması ve yıllarca süren istikrarsızlık geri döndürülemedi.
Irak’la yapılan karşılaştırma, uluslararası güvenlik kurumlarının ve istihbarata dayalı sunumların hedef alınan bir devleti yakın bir tehdit olarak göstermek için tekrar tekrar kullanılması nedeniyle, İran’a yönelik güncel suçlamalar bakımından özellikle önem taşıyor.
Netanyahu’nun Birleşmiş Milletler’deki sunumları da Powell’ın sunumu gibi, sözde silah kapasitelerine ilişkin iddialara siyasi meşruiyet kazandırmayı amaçladı. Aradaki fark, İran’a karşı yürütülen kampanyanın onlarca yıla yayılması ve 2025’teki saldırıdan önce nükleer dosyanın baskının temel aracına dönüşmesiydi.
Kirli bombalar, abartılı tehditler ve nükleer caydırıcılık paradoksu
Son iddialarda, kamuoyundaki korkuyu artırabilecek terimler de kullanılıyor. Teknik adı radyolojik yayılım cihazı olan kirli bomba, radyoaktif maddeleri yaymak için konvansiyonel patlayıcılarla bu maddeleri bir araya getiriyor. Nükleer silahtan farklı olarak nükleer patlama yaratamıyor. Kirli bombanın yıkıcı etkileri genellikle atom bombasınınkinden çok daha sınırlı olsa da radyoaktif kirlenme, tahliyeler, ekonomik aksamalar ve psikolojik sonuçlar ciddi boyutlara ulaşabiliyor.
Bu ayrım önemli; çünkü “kirli bomba” ifadesi, tümüyle farklı türde bir cihazı tanımlamasına rağmen nükleer yıkım görüntülerini çağrıştırabiliyor. İddiaları, kullanılan teknolojinin ne olduğunu açıklamadan sunmak, radyolojik kirlenmeyle nükleer savaşı birbirine karıştırma ve tehdidin orantısız algılanmasına yol açma riski taşıyor.
Daha geniş açıdan bakıldığında, İran’a yönelik suçlamalar Washington’ın ilan ettiği nükleer silahların yayılmasını önleme doktrinindeki bir çelişkiyi gündeme getiriyor. Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) nükleer silahlara ve doğrudan ABD askerî müdahalesinin olası maliyetini önemli ölçüde artıran, misilleme yapma kapasitesine sahip. Buna karşılık İran’ın kamuoyunca bilinen bir nükleer cephaneliği bulunmuyor; buna rağmen ülke topraklarına ve nükleer tesislerine doğrudan ABD saldırıları düzenlendi.
Bu karşılaştırma, ABD’nin dış politikasını yalnızca nükleer silahların belirlediği anlamına gelmiyor. Coğrafya, ittifaklar, konvansiyonel askerî kapasite ve bölgesel hesaplar da Washington’ın kararlarını şekillendiriyor. Buna rağmen bu karşıtlık önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Nükleer caydırıcılığın bulunmaması bir ülkeyi askerî saldırılara karşı daha mı az savunmasız kılıyor, yoksa onu daha fazla mı açık hâle getiriyor?
Irak, Libya ve İran’ın deneyimleri diğer devletlerin güvenlik değerlendirmelerini etkileyebilir. Libya, 2003’te konvansiyonel olmayan silah programlarından vazgeçti; ancak ülke daha sonra 2011’de NATO’nun askerî müdahalesine hedef oldu.
Bu arada Irak, savaşı haklı göstermek için öne sürülen KİS stoklarının varlığı kanıtlanamamasına rağmen işgal edildi. İran’ın deneyimi ise başka bir boyut ekliyor: Kanıtlanmış bir nükleer cephaneliği bulunmayan bir ülke, nükleer programının temelindeki tesislere yönelik doğrudan askerî saldırılarla karşılaştı.
Bu tür emsaller, hükümetlerin inandırıcı bir nükleer caydırıcılığa sahip olmanın dış müdahaleyi önlemek için elzem olduğu inancını güçlendirebilir. Bu anlamda, nükleer silahların yayılmasını önlemeyi amaçlayan askerî baskı ters yönde bir stratejik teşvik yaratabilir ve devletleri, vazgeçmeleri istenen nükleer kapasiteyi tam da bunu talep eden güçlere karşı bir koruma aracı olarak değerlendirmeye yöneltebilir.
Trump’ın seçim yenilgisi ve korkunun siyasi işlevi
Son iddialar, Trump’ın ülke içindeki siyasi açıdan zor bir dönemde ortaya çıktı. Cumhuriyetçi Parti’nin 3 Kasım 2026 ara seçimlerindeki kayıpları, Demokratların Kongre’nin her iki kanadının kontrolünü ele geçirmesiyle sonuçlandı ve Cumhuriyetçilerin hükümetin iki kanadında da çoğunluğa sahip olduğu dönemi sona erdirdi. İran savaşı ve ekonomik sonuçları, enflasyondan ve yönetimin iç politikadaki önceliklerinden duyulan hoşnutsuzlukla birlikte siyasi tartışmalarda önemli yer tuttu.
Kamuoyu yoklamaları da savaşa yönelik muhalefetin arttığını gösterdi. Kasım ayında yapılan bir Reuters/Ipsos anketinde Amerikalıların yalnızca yüzde 31’i savaşı onayladı. Seçimlerden önce yapılan bir YouGov anketinde ise katılımcıların yüzde 44’ü saldırganlığı destekleyen adaylara oy verme olasılıklarının daha düşük olduğunu, yalnızca yüzde 13’ü ise bu adaylara oy verme olasılıklarının daha yüksek olduğunu söyledi. Savaşın ekonomik maliyeti de artarken Pentagon verileri, maliyetin kasım başında 48 milyar doları aştığını gösterdi.
Bu ortamda İran’ı ABD’nin iç güvenliğine yönelik doğrudan bir tehdit olarak göstermek, yönetimin sevilmeyen bir dış savaşı ulusal güvenlik meselesi olarak yeniden çerçevelemesine imkân verebilir. Kimyasal silahlarla ve Washington’da olası bir saldırıyla ilgili iddialar, binlerce kilometre ötedeki uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin tartışmalardan farklı bir siyasi ağırlık taşıyor.
Bu strateji, hükümetlerin dışarıdan gelen bir tehdidi acil bir ulusal güvenlik durumu olarak sunmaları hâlinde halk desteğinde geçici artış yaşayabildiği “bayrak etrafında kenetlenme” etkisini de hatırlatıyor.
Ancak bu siyasi hesap ters tepebilir. Irak’ın işgali, savaşı meşrulaştırmak için kullanılan istihbarat iddialarının sonuçlarına ilişkin belirleyici bir örnek olmaya devam ediyor. Mevcut İran savaşına yönelik kamuoyu muhalefeti de Amerikalıların ucu açık yeni bir askerî taahhüdü kabul etmeye giderek daha isteksiz olduğunu gösteriyor.
Rızanın üretilmesi: Medyanın savaşı meşrulaştırmadaki rolü
Bu tür anlatıların nasıl meşruiyet kazandığını anlamak için siyasi güç, istihbarat kurumları ve ana akım medya arasındaki ilişkiyi incelemek gerekiyor. Edward S. Herman ve Noam Chomsky, “Rızanın İmalatı” adlı eserlerinde, büyük medya kuruluşlarının yapısal baskılar altında haber yaptığını ve bunun çoğu zaman güçlü siyasi ve ekonomik kurumların çıkarlarını ve kabullerini yeniden üreten bir yayın çizgisi doğurduğunu ele aldılar.
Bu çerçeve Irak’ın işgaline uygulandığında, ABD’nin siyasi ve güvenlik kurumlarından kaynaklanan istihbarat iddialarının kanıtlanmış bir silah tehdidinin deliliymiş gibi tekrar tekrar dolaşıma sokulmasını açıklamaya yardımcı oluyor. İsimsiz istihbarat değerlendirmeleri, resmî bilgilendirmeler ve siyasi açıklamalar büyük medya kuruluşları aracılığıyla yayıldı; böylece işgal, siyasi bir tercih olmaktan ziyade giderek zorunlu bir karşılık gibi sunuldu.
İran’a ilişkin son haberler de benzer soruları gündeme getiriyor. İsrail istihbaratından kaynaklanan iddiaların ardından, isimsiz ABD istihbarat bilgilendirmelerinin ve büyük medya kuruluşlarında yayımlanan haberlerin gelmesi, tekrar yoluyla bu iddiaların birbirinden bağımsız biçimde doğrulandığı izlenimini yaratabiliyor. Siyasi yetkililer medya haberlerine atıfta bulunduğunda, medya kuruluşları da daha sonra bu yetkilileri kaynak gösterdiğinde, ilk kanıta dayalı temel ile daha geniş siyasi anlatı arasındaki ayrım giderek zorlaşabiliyor.
Bu durum, özellikle doğrulanmamış iddiaların dolaşıma sokulmasının askerî tırmanışı normalleştirmeye yardımcı olabildiği koşullarda, devlet gücü, istihbarat kurumları ve medya kuruluşları arasındaki yapısal ilişkiye dikkat çekiyor.
Washington’ın kanıtlanmış bir nükleer cephaneliğe sahip olmayan bir ülkeye saldırmaya istekli olması, buna karşılık nükleer silahların yayılmasını önlemeyi temel gerekçelerinden biri olarak göstermesi de uluslararası güvenlik yaklaşımındaki çelişkileri ortaya koyuyor.
Haziran 2025 ve Şubat 2026’daki saldırılardan önce İran’ın nükleer programına ilişkin onlarca yıl süren suçlamalar vardı. Son kimyasal, biyolojik ve radyolojik silah iddiaları ise tehdit anlatısının artık genişlediğini gösteriyor.
Çeviri: YDH




