ABD destekli başkanlar kaynaşıyor: Zeydi Şam'da, işbirlikleri masada

YDH ― Irak Başbakanı Ali Zeydi, göreve gelmesinden bu yana Suriye’ye yaptığı ilk resmî ziyaret kapsamında çarşamba günü Suriye’deki geçiş yönetiminin lideri Colani ile görüştü.

İkili, Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırılmasını, ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesini, sınır güvenliğinin güçlendirilmesini ve bölgesel gelişmeler karşısında ortak hareket edilmesini ele aldı.

Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırılmasını öngören boru hattının yaklaşık 15 milyar dolara mal olması bekleniyor. 

Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakmayı amaçlayan bu hat için Temmuz 2026’da Irak ve Suriye, bir konsorsiyumla mutabakat zabıtları imzaladı. 

Projeyi yüklenmek üzere kurulan konsorsiyumda ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack'ın ortağı olduğu  TI Capital ile ABD’li Chevron ve Katar merkezli UCC Holding bulunuyor. 

Petrol ihracatı için Akdeniz güzergâhı

Zeydi ile Colani görüşmesinde öne çıkan başlıklarından biri, Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e taşınması oldu. Irak Başbakanlık Basın Ofisi, liderlerin Baniyas hattı üzerinden petrol ihracatını ve iki ülke arasındaki ticaret hacminin artırılmasını ele aldığını bildirdi. 

Colani, Irak’ın petrolünü uluslararası pazarlara ulaştırmak için Suriye limanlarının alternatif bir güzergâh sağlayabileceğini söyledi. 

Irak’ın güneyindeki Büyük Fav Limanı ile Suriye’nin Tartus Limanı arasında bağlantı kurulmasını ve Irak’taki petrol üretim tesislerini Akdeniz kıyısına bağlayacak boru hatlarının yeniden faaliyete geçirilmesini önerdi.

Irak ve Suriye, temmuz ayında Irak’ın batısındaki Hadisa’dan Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Baniyas Limanı’na uzanan petrol boru hattının yenilenmesi için bir mutabakat zaptı imzaladı. 

Projenin hayata geçirilmesi amacıyla, aralarında Tom Barrack'ın ortağı olduğu TI Capital ve ABD merkezli enerji şirketi Chevron’un da aralarında bulunduğu üç şirketten oluşan bir konsorsiyumla mutabakat zaptı imzalandı. 

Projenin uygulanmasına ilişkin ayrıntılı bir takvim ise açıklanmadı.

Irak hükümeti aynı ay, Hürmüz Boğazı’na alternatif ihracat güzergâhları oluşturmak amacıyla iki petrol hattına yönelik teknik ve mali çalışmaları onayladı. 

Bunlardan ilki, Basra’dan Hadisa üzerinden Baniyas’a uzanması planlanan hat; diğeri ise Basra, Hadisa ve Kerkük üzerinden Türkiye’deki Ceyhan Limanı’na ulaşması öngörülen güzergâh oldu.

Irak’ın petrol ihracatı geriledi

Irak’ın alternatif güzergâh arayışı, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın petrol ticaretinde yol açtığı aksaklıkların ardından hız kazandı. Irak Petrol Bakanlığının verilerine göre ülkenin petrol ihracatı şubat ayında 99 milyon varilken mart ayında 18,6 milyon varile geriledi. 

Bağdat, Suriye üzerinden sınırlı miktarda petrol ihracatına başlarken Basra-Hadisa-Baniyas ve Basra-Hadisa-Kerkük-Ceyhan hatları da dâhil olmak üzere alternatif altyapı seçeneklerini değerlendiriyor.

Sınır güvenliği ve “terörle mücadele”

Colani ile Zeydi, ortak sınır boyunca güvenlik koordinasyonunun güçlendirilmesini, bilgi paylaşımının artırılmasını ve terörizm, kaçakçılık ile organize suçla mücadeleyi de görüştü. 

Taraflar, mevcut gerilimlerin giderilmesi ve iki ülkenin güvenlik kaygılarının doğrudan iletişim yoluyla ele alınması üzerinde durdu.

Colani, Suriye’nin sınır kontrollerini güçlendirerek militanların kaçakçılığını ve ülkeye sızmasını önlemeye çalıştığını söyledi. 

IŞİD tehdidine de değinen Colani, örgütün tamamen ortadan kaldırılmadığını ancak etkisinin azaldığını belirtti. 

Görüşmelerde Irak’tan üst düzey bir güvenlik heyetinin Suriye’ye yapacağı ziyaret için hazırlıklar da ele alındı. Heyette Irak Savunma Bakanı ile sınır güvenliği ve Halk Seferberlik Güçlerinden sorumlu güvenlik kurumlarının temsilcilerinin yer alması bekleniyor. 

Dini ziyaretler için ortak düzenleme

Görüşmelerde Iraklıların Şam’daki Seyyide Zeynep Camii’ne ziyaretlerinin kolaylaştırılması da gündeme geldi. Taraflar, ziyaretleri kolaylaştırmak ve ziyaretçilerle heyetler için uygun güvenlik koşullarını sağlamak amacıyla gerekli düzenlemeleri inceleyecek ortak bir komite kurulmasını değerlendirdi.

Zeydi, çarşamba günü Suriye'deki geçiş yönetiminin sözde dışişleri bakanı Esad Şeybani eşliğinde Şam’daki Emevi Camii’ni de ziyaret etti. 

Irak Başbakanlık Basın Ofisinin açıklamasına göre Zeydi, caminin avlusunda namaz kıldıktan sonra tarihî yapıyı gezdi ve avludaki Hazine Kubbesi’nde bulunan ziyaretçi defterine mesaj yazdı. Zeydi’nin caminin ihtiyaçlarına katkıda bulunmak amacıyla kişisel hesabından bağış yaptığı bildirildi ancak bağışın miktarı açıklanmadı.

Bölgesel gelişmeler ve diplomatik temaslar

Colani ile Zeydi, toplantıda bölgesel gelişmeleri ve Suriye ile Irak’ı olası çatışmaların sonuçlarından korumanın yollarını da ele aldı. İki lider, daha yakın koordinasyon kurulması, siyasi ve diplomatik çözümlere öncelik verilmesi, devletlerin egemenliğine ve bağımsız karar alma süreçlerine saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı.

Colani, Irak hükümetinin yeni Suriye rejimine yönelik tutumunu da övdü. Bazı siyasi partilerin Suriye'deki geçiş yönetimi aleyhindeki kararları etkilemeye çalıştığını ancak Bağdat yönetiminin olumlu yaklaşımını koruduğunu söyledi. Colani, eski Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani’nin de bu girişimlere karşı durduğunu belirtti.