Olağanüstü hâl: İsrail derin ve giderek ağırlaşan bir stratejik krizin içinde

YDH — İsrailli gazeteci ve siyasi analist Nadav Eyal, İbranice yayım yapan Yediot Ahronot’ta yer alan makalesinde, İsrail'in içinden geçtiği derin stratejik krizi ele alıyor. Makaleye göre işgal varlığının karşı karşıya kaldığı en büyük tehdit İran'ın nükleer programı değil; en güçlü müttefiki olan ABD'nin desteğini kaybetme riski ve uluslararası arenada giderek dışlanmış bir parya devlete dönüşmesi. 

▪️▪️▪️

İsrail, derin ve giderek ağırlaşan stratejik bir olağanüstü hâl içindedir. Demokratların ara seçimlerdeki büyük zaferi, ABD kamuoyunun İsrail'e yönelik tutumundaki keskin değişimle birleştiğinde Kongre'de yeni yasama hamlelerini beraberinde getirecektir. Bu süreç, işgal altındaki topraklardaki Yahudi terörü nedeniyle uygulanacak yaptırımlarla başlayabilir,İsrail'in nükleer belirsizliğini ortadan kaldırma girişimiyle devam edebilir ve "saldırı" silahlarının satışına yönelik kısıtlamalarla zirveye ulaşabilir. İlerleyen aşamalarda ise genel silah satışlarına da kısıtlama gelebilir.

Bu hamleler geciktirilebilir, ancak tamamen engellenemez. Teksas'ın yeni senatörü, parlayan yıldız James Talarico'yu ele alalım. Talarico kampanyasına başladığında, Demokrat Parti'nin geri kalanına kıyasla İsrail konusunda oldukça ılımlı ve merkezci bir yaklaşım benimsemişti. Ne de olsa kırmızı, Cumhuriyetçi ve muhafazakâr bir eyalette yarışıyordu. Ancak kampanya ilerledikçe, İsrail'e yönelik eleştirilerinde çok daha sert bir tutum sergilemeye başladı. Peki ne keşfetmişti? Sadece Demokratların İsrail'den ve onun politikalarından hoşlanmadığını değil; aynı zamanda Netanyahu ile hükümetine karşı daha eleştirel bir duruş sergileyerek birçok Cumhuriyetçinin de oyunu çekebileceğini fark etmişti.

Bu gelişmeler yalnızca İsrail'in niteliksel üstünlüğünü riske atmakla kalmayacak; aynı zamanda Hava Kuvvetleri'nin operasyonel kapasitesini de tehlikeye atacaktır. İsrail Hava Kuvvetleri ve genel olarak İsrail ordusu, kesintisiz işleyişleri için düzenli Amerikan ekipman, araç ve mühimmat tedarikine bağımlıdır. İsrail elinde ne kadar yedek parça bulundurursa bulundursun, Amerikalılar Hava Kuvvetleri'ne yönelik tedariki durdurduğu takdirde kurumun işlevini yerine getirmesi zorlaşacaktır. "Ülke içinde üretmek" veya "Hindistan'dan satın almak" gibi söylemlerde bulunan herkese, geçmişte Hava Kuvvetleri Ekipman Komutanlığı yapmış isimlerle veya Savunma Bakanlığı'nın eski genel müdürleriyle konuşmaları tavsiye edilir.

İsrail'in güvenliğine yönelik tehlike; İran'ın nükleer bombasından çok daha gerçek, somut ve yakındır. Üstelik bu durum,ekipman ve silah tedarikinin çok ötesinde bir meseledir. Mısır ile yapılan barıştan İbrahim Anlaşmaları'na kadar, İsrail'in Arap dünyasıyla ilişkilerine kattığı en önemli unsurlardan biri Washington'a olan erişimi ve yakınlığı olmuştur. Eğer İsrail giderek daha fazla dışlanmış bir parya devlete dönüşürse, dostlarının onu desteklemek için daha az nedeni, düşmanlarının ise umutlanmak için haklı bir sebebi olacaktır. İsrail'in iki temel stratejik güvenlik varlığı bulunmaktadır: İsrail ordusu ile güvenlik aygıtı ve ABD ile olan ittifakı. Amerika ile ittifak olmadan, ordu ve güvenlik aygıtı kelimenin tam anlamıyla ve fiziksel olarak ciddi şekilde zayıflayacaktır.

Acil Bir Değişim Şart / Mevcut durum, İsrail'in tutumunda acil bir değişim ve geniş çaplı olağanüstü hâl hamleleri gerektirmektedir. Bunlar politikaya dayalı, somut adımlar olmalıdır; Facebook'ta beğeni toplamak amacıyla İngilizce verilen savaş çığırtkanı röportajlar değil. "Politika" ile kastedilen, yeni hükümetin bölgesel anlam taşıyan gerçek adımlar atması gerektiğidir. Bölgelerdeki Yahudi terörünün güç kullanılarak hızla durdurulması ve altyapısının çökertilmesi şarttır.Bu müdahalenin hızlı ve agresif olması gerekecektir. İsrail'in uğradığı devasa zarar göz önüne alındığında, bu adaletin sadece sağlanması değil, aynı zamanda sağlandığının görünür olması da elzemdir. Ve bu, sadece bir başlangıçtır.Filistinlilere yönelik geniş çaplı siyasi bir hamleye ihtiyaç duyulacaktır ki, ”siyasi” kelimesiyle kastedilen bir barış sürecidir. İsrail, Gazze Şeridi'ne, buranın inşasına ve rehabilitasyonuna yönelik yeni bir yaklaşım sunmak zorunda kalacaktır. Suriye ve Lübnan'daki toprakların elde tutulması, güvenlik bağlamındaki faydalar ile siyasi bedeller ekseninde dikkatlice tartılmalıdır. İsrail ordusunun güç kullanma politikası, 7 Ekim'den bu yana "savaş" tanımı altında yürütülmektedir. Bu durum böyle devam edemez; zira bunun siyasi bedelleri muazzamdır. Siyasetçiler ve Genelkurmay,savaşın başından bu yana taktik düzeyden (Gazze'de bir eksende ilerleyen şüpheli şahıs) stratejik düzeye (baskın saldırılarına dair sayısız uyarı) kadar “sıfır risk” alma paradigmasına hapsolmuştur. Sonuç: Saldırı faaliyetlerinde yaşanan bir enflasyon. Sanki tüm bunların hiçbir bedeli yokmuş gibi. Ateşkesin sona ermesinden bu yana Gazze'de yaşananların bedelini arayanların, Washington'da ve dünyada olup bitenlere bakması yerinde olacaktır.

Bu hamleler, İsrail kamuoyunun beslendiği yalanlardan dramatik bir şekilde arındırılmasını gerektirecektir. İşte liste:İsrail'in askeri başarıları şu ana kadar daha iyi bir gerçekliğe dönüştürülememiştir. İsrail, Gazze Şeridi'nde Hamas'a boyun eğdirememiştir. İsrail, kendi imkânlarıyla Hizbullah'ı silahsızlandıramaz. İsrail, İran rejiminin çöküşüne kesin gözüyle bakılacak bir sürecin garantisini veremez. 

İsrail ordusu, sürpriz bir saldırıyla etkili biçimde başa çıkabilmek için her zaman ön istihbarata ihtiyaç duyacaktır ve bu tür saldırılar her an gerçekleşebilir. Örneğin Mısırlılar, Ürdünlüler ve Filistinlilerle yapılan siyasi anlaşmalar kusursuz olmasalar bile, askeri bir çatışma ihtimalini dramatik ölçüde azaltmaktadır ve ordu i için birincil derecede önemli bir güvenlik varlığı teşkil etmektedir; bu anlaşmalar Suriye'de fazladan birkaç kilometre elde etmekten çok daha önemlidir. İsrail caydırıcılığını henüz tam anlamıyla yeniden tesis edememiştir. İsrailliler bir Filistin devleti istemeyebilir; ancak dünyada ve ABD'de bu çözümü desteklemeye devam edenler bizzat İsrail'in destekçileridir ve bu destek, iki uluslu bir devlet talebinin önündeki son engeldir.

Bunlar acı gerçeklerdir. İsrail kamuoyunun bu değişime hazırlanmasını gerektirecektir. Değişim olmadan, ABD'de olup bitenleri durdurmak son derece güçleşecektir. Eğer söz konusu yasalar geçer ve Trump'ın vetosuna takılırsa, İsrail çok tehlikeli bir kumar masasına oturmuş olur. Zira bir sonraki Beyaz Saray yönetiminin iki yıl içinde Demokratların kontrolüne geçme ihtimali oldukça yüksektir. Böyle bir durumda başkanlık vetosu derhal iptal edilecektir. Buradan İsrail'e yönelik ağır yaptırımlara giden yol ise ürkütücü derecede kısadır.

Devletin kuruluşundan bu yana, İsrail hükümetleri dünya ve ABD kamuoyuna karşı her zaman son derece duyarlı olmuştur. Politikalarını bu gerçeği göz önünde bulundurarak belirlemişlerdir. Bunun temelinde, Yahudi devletinin kaderinin kırılgan olduğu, antisemitizmin gerçek bir tehdit barındırdığı ve “tek başına yaşayan bir ulus” olmanın yıkıma giden yol olduğu yönündeki köklü bir anlayış yatmaktadır. Ancak o zamandan bu yana İsrail dizginleri elinden kaçırmıştır. Bu durum, Hemingway'in tanımıyla ifade edilecek olursa, önce yavaş yavaş, ardından bir anda gerçekleşmiştir.

Vasatlığın Zaferi / Görevler büyük, cesaret ve öncülük gerektirmektedir. Sadece politikalara bağlı kalmayıp, aynı zamanda ve esas olarak insan kaynağına dayanmaktadırlar. 1950'lerde hızla yükselen iki kişiyi düşünün: Prof. Yuval Ne'eman ve Şimon Peres. Biri Oslo Anlaşmaları'nın mimarı oldu, diğeri ise sağcı Tehiya Partisi'nin kurucusu. İkisi de parlak, çalışkan, başarı odaklı ve her şeyden önce yaratıcıydı. Söylentilere göre birbirlerinden nefret de ederlerdi. Ancak her ikisinin de İsrail toplumuna, devletin güvenliğine ve sayısız proje ile girişime katkısı devasa olmuştur.

Çeyrek asırdır İsrail siyasetini takip eden bir gazeteci olarak sizi temin ederim ki: Bugünün İsrail kamu mekanizmasında bu iki isim yarım yıl bile dayanamazdı. İlerlemek isteyen komşu devletler, Suudi Arabistan'dan Birleşik Arap Emirlikleri'ne kadar, en parlak gençlerini mumla arıyorlar. Bizde ise bu gençler ABD'deki elit üniversitelerde yüksek lisans yapmaya gidiyor, bir start-up kuruyor ve bir daha arkalarına bakmıyorlar.

Asıl mesele, devletin bunu değiştirmeyi hiç denememesidir. Gerçekten denemiyor. Buna paralel olarak da koca bir yetersizlik okyanusunu besleyip büyütüyor.Sistem, sadece en iyileri seçmemekle kalmıyor; cehalet üreten mekanizmaları sulayıp besliyor ve bu süreçte salt siyasi çıkarcılığı kutsuyor.

Yıllar boyunca siyasetçiler hem kendileri ölümcül bir vasatlığa alıştılar hem de bizi buna alıştırdılar. Dışişleri Bakanlığı'ndan Ulusal Güvenlik Konseyi'ne kadar kamu sistemleri kurutuldu. Netanyahu aşırı bir kişisel sadakat aradı; muhalefet ise güvenli, vitrine uygun ve ortalama olanın peşine düştü. 

Kurumsal yapı duyduğu bu müziğe uydu ve aynı melodiyi ıslıkla çalmaya başladı. Genelkurmay'ı adeta bir siyasi parti listesi gibi gören komutanlar oldu: "Şu general sadık, bu bir kesimi temsil ediyor, diğeri ise çeşitliliği yansıtıyor." 

Bu zihniyetin ağır faturasıyla sadece 7 Ekim'de değil, birçok alanda karşılaştık.

Tekrar tekrar, en yetenekli kadrolarımızın ve beyinlerimizin köreltici bir siyasallaşmayla karşılaştığına ve sistemden ayrıldığına tanık oluyorum. Eskiden bu durum sadece sivil kamu hizmetiyle sınırlıydı; bugün ise güvenlik aygıtının derinliklerine, Mossad ve Şin Bet'e kadar uzanmış durumda. Bu virüs artık kemiğe dayanmıştır.

Kısa süre önce, İsrail'in ilişki içinde olduğu bir Arap ülkesinden yetkililerle bir toplantıya katıldım. Gelişen sohbet hem güzel hem de iç burkucuydu. Etkili, nazik, mükemmel İngilizce konuşan ve dünyanın en iyi akademik kurumlarından derecelere sahip kişilerdi. İnsan şu düşünceden kendini alamıyordu: İsrail böyle insanları hiçbir yere göndermiyor ve kesinlikle bu tür insanlar Başbakanlık Ofisi'nde çalışmıyor veya yakın zamanda hiç çalışmadılar.

Bu korkunç bir paradokstur. Zira dünyanın en rekabetçi alanlarında zirveye ulaşan İsrailliler mevcut ve küresel prestije sahip kurumlardan alınmış derecelere ve kanıtlanmış başarılara sahip pek çok yeteneğimiz var. Ne var ki, hükümet mekanizmamız o kadar yozlaştı ki, iyiler artık sistemden dışlanmıyor bile; çünkü en başından işe alınmıyorlar ve gelmeyi de düşünmüyorlar.

Ne de olsa mükemmelliğin, kalıpların dışında düşünmenin, risk almanın ve somut başarıların ödüllendirildiği bir yer var: Yüksek teknoloji sektörü. Oradaki girişimci "vitrine uygun", "sadık" veya "merkezci" olmak zorunda değildir; o sadece başarılı olmak zorundadır.

İsrail stratejik bir olağanüstü hâl içindedir. Olağanüstü hâl durumlarında sadık olanlar veya vitrini dolduranlar değil, yalnızca en iyiler göreve çağrılır.